واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
664
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بودند ) . بر اثر قيام ايشان والى ناگزير به خوارزم رفت . عين الدوله رئيس جكليان يعقوب تگين امير شهر آتباش برادر خان كاشغر را از هفتآب ، دعوت كرد . يعقوب حكومت خويش را با اعدام عين الدوله آغاز كرد و بالطبع جكليان را عليه خويش برانگيخت . بمحض آنكه ملكشاه وارد بخارا گشت ، يعقوب از طريق فرغانه به آتباش گريخت . لشكريان وى در نزديكى طواويس به ملكشاه پيوستند و سلطان بارى ديگر سمرقند را اشغال كرد و اميرى را در آنجا گذاشت و مجددا به اوزگند رسيد . جنگهاى داخلئى كه ميان خانان تركستان « 1 » بروز كرده بود ، هرگونه خطرى را از آنسو منتفى ساخت و ملكشاه توانست با خاطرى آسوده به خراسان بازگردد . معلوم نيست چه انگيزهاى ملكشاه را بر آن داشت كه پس از مدتى تختوتاج را به احمد بازگرداند ، ولى وى ديرى حكومت نكرد و در آغاز سال 488 هجرى در طى مبارزه با روحانيان هلاك شد . خان در دوران اقامت خويش در ايران با ديلميان بددين رابطه داشته . و پس از بازگشت وى به ماوراء النهر به بددينى متهمش كردند . فقيهان و قاضيان سمرقند فتوائى ميان لشكريان منتشر ساخته خلع و هلاك خان را طلب كردند . احمد در پايتخت آنچنان محبوب عامه بود كه اقدام به قيام در آنجا محال شمرده مىشد . دارودستهء لشكريان ، طغرل ينال بك رئيس شهر كاسان را راضى كرد كه از دولت دورى كند . و چون احمد با لشكر به زير حصار شهر رسيد ، سران سپاه طغيان كردند و خان را گرفته به سمرقند بازگرداندند . در آنجا خان مخلوع از طرف روحانيان محاكمه شد . احمد خويشتن را از هيچ جهت مقصر نشناخت ولى قضات دلايل جرم را كافى دانستند . خان به مرگ محكوم و به زه كمان خفه
--> ( 1 ) - بارتولد ، « تاريخ مختصر هفتآب » ، ص 99 .