واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

639

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

مجددا بر تختش نشاندند ، ديهيم و سرير در شعبان 432 هجرى ( آوريل 1041 ) « 1 » به فرزند شايسته و جدى مسعود يعنى امير مودود منتقل گشت و در عهد او اوضاع بارى ديگر از لحاظ غزنويان مساعد شد . بلخ و ترمذ در دست مودود باقى ماند ؛ « پادشاه تركان » در ماوراء النهر ( محتملا بورى تگين ) نسبت به وى ابراز فرمانبردارى كرد « 2 » . در ترمذ اميرك بيهقى رئيس بود ( نام حقيقى او ابو الحسن احمد بن محمد بوده ) و وى ، به گفتهء ابو الحسن بيهقى مورخ « 3 » مدت 15 سال از آن شهر در برابر سلجوقيان دفاع كرد و فقط هنگامى كه بالكل از غزنويان نااميد شد ، شهر را تسليم داود نمود . داود مقام وزارت به وى داد ولى اميرك به شدت امتناع ورزيد و عازم غزنه شد و در آنجا به رياست ديوان رسائل منصوب گرديد . ولى داستانى كه مورخ مزبور دربارهء دفاع درازمدت ترمذ نقل مىكند با سخنان خود او داير بر اينكه اميرك هم در زمان مودود يعنى پيش از سال 440 هجرى به رياست ديوان رسائل منصوب شده بوده ، تناقض دارد . قبل از آن تاريخ يعنى در سال 439 هجرى سلجوقيان خوارزم را به تصرف درآوردند و شاه ملك به ايران گريخت ، و زمانى چند شهر بيهق را « 4 »

--> ( 1 ) - تاريخى كه بيهقى نقل كرده نيز متشابه است ( شعبان 432 هجرى ) ( چاپ مورلى ، 867 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 690 ) ، ) همچنين در تأليف ابن اثير ( چاپ تورنبرگ ، IX ، 334 ) ؛ موللر ( 77 . Bd II , S ، « Der Islam » ، ller ؟ Mu ) اشتباها سال 434 هجرى نوشته . ( 2 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، IX ، 334 . ( 3 ) - تاريخ بيهق ، نسخهء خطى موزهء بريتانيا ، ورقهاى a 70 - b 69 . ( 4 ) - همانجا ، ورقهاى a 29 - b 28 ؛ شاه ملك در اينجا بنام ابو الفوارس شاه ملك البرانى و به لقب « شاه ملك خوارزمشاه حسام الدوله و نظام المله » خوانده شده است .