واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
611
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بيش از 500 درهم از ايشان نستانند . بدينقرار از لحاظ توجه به رفاه و آسودگى مردم ، محمود را نمىتوان در شمار سلاطين متنور قرار داد . اما راجع به اينكه شاعران و دانشمندان در دربار وى از حمايت او برخوردار بودهاند . . . حتى آ . موللر « 1 » ، بهرغم جانبدارى خويش از محمود ، اعتراف مىكند كه اين حمايت فقط مولود تمايل نامجويانهء وى بوده كه مىخواسته دربارش مركز هرچه درخشان و برجسته بوده باشد ، نه عشق واقعى به معارف و فرهنگ . توجه محمود به امور دينى نيز دليل زهد و تقواى صادقانهء وى نبوده است . محمود البته رابطهء ميان محافظهكارى سياسى و دينى را درك مىكرده . بدينسبب از علماء و شيوخ حمايت مىنموده ، ولى اين حمايت تا حدى مرعى مىگشت كه ايشان آلت بىارادهء سياست او بودهاند . در موارد نادره كه سخن از مبالغ ناچيز در ميان بوده ، محمود به خواستهاى برخى از افراد روحانى توجه كرده فلان و يا به همان ماليات را لغو مىكرده است « 2 » . ولى نظر وى دربارهء نقش روحانيان همچون قشر يا لايهاى عليحده با وضوح خاصى از رفتار او نسبت به نهضت پارسايانهاى كه در آن زمان در نيشابور پديد آمده بوده ، پيداست « 3 » . بانى نهضت زاهد ابو بكر محمد بن اسحق رئيس فرقهء كراميه كه توسط ابو عبد اللّه محمد بن
--> ( 1 ) - . 62 . Bd II , S ، « Der Islam » ، ller ؟ Mu ( 2 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، IX ، 247 . ( 3 ) - دربارهء وى عتبى مشروحا سخن گفته ( نسخهء موزهء آسيائى ، ورقهاى 146 - 143 ؛ عتبى - منينى ، II ، 309 و بعد ؛ ( . 407 - 406 . mineddoula » pp ؟ Histoire de Ye » ، de Sacy