فقط ابو العباس فضل بن احمد اسفراينى مسئول وضع مالياتهاى خانمانسوزى كه باعث شد « از هيچ روزن دود برنخيزد و از هيچ ديه كس بانگ خروس نشنود و اهل حرث و زرع از عوارض تكلفات و نوازل انزال و اقسام قسامات وطن بازگذارند و دست از زراعت بكشند » - . . . تنها ابو العباس مسئول اين وضع نبوده . در اين ميان و چنين اوضاع و احوال سال قحطى آغاز شد ( 401 هجرى ) براثر يخ‌بندان زودرس گندم نروئيد « 1 » و مردم سخت محتاج و فقير شدند و حال آنكه در نيشابور گندم به قدر كافى وجود داشته . و به شهادت عتبى « 2 » روزى 400 من « 3 » نان فروخته نشده در بازار باقى مانده بوده . مورخ مذكور اين واقعه را نقل كرده تعجب مىكند كه « در امكان اقوات چون بارى تعالى حكمى رانده باشد و برات وفات قومى روان كرده حكم او را مانعى و قضايش را دافعى نباشد » . گويا تنها در نيشابور و اطراف آن قريب صدهزار نفر تلف شده بوده . . . بتقريب همهء سگان و گرگان نابود شدند و موارد آدم‌خوارى ديده شده بوده . بديهى است كه مقصران و مرتكبان به مجازات شديد محكوم مى - شدند ولى اين محكوميتها بىاثر بود . سلطان به حكام خويش فرمود تا ميان ساكنان فقير پول تقسيم كنند و به همين اكتفا كرد . ولى چون براثر فقر و بىچيزى ساكنان امر وصول مالياتها متوقف گشت و وزير از ارضاى توقعات پولى سلطان جدا سرباز زد ، ناگزير اقدامات

--> ( 1 ) - تاريخ بيهقى ، نسخهء خطى موزهء بريطانيا ، ورق a 102 ( مستخرج از بخش مفقود تاريخ بيهقى ) . ( 2 ) - نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 112 ؛ عتبى - منينى ، I I ، 127 . ( 3 ) - يا « المنا » ، رجوع شود به خوارزمى ، « مفاتيح » ، 14 ، 67 و بعد