واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
580
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
ديگر جعفر تگين را با 6000 مرد جنگى به بلخ فرستاد . نصر برادر محمود اين دسته را در ساحل آمودريا تارومار كرد « 1 » . گرديزى « 2 » مختصرى دربارهء يكى از پيكارهائى كه در كرانهء آمودريا وقوع يافته و به بقاياى لشكر تركان هجوم شده بوده - نقل مىكند . لشكريان محمود « ترانهاى تركى به آهنگ ختنى خواندند » . تركان چون اين صدا را شنيدند از بيم جان خويشتن را در امواج رود افكندند و بخشى از ايشان غرق شدند . محمود سپاهيان خويش را از تعقيب دشمن باز و برحذر داشت زيرا مىترسيد كه يأس دشمنانش را دلير كند و نتيجهء محاربه دگرگون گردد . گويا سرداران ايلك در پاسخ ملامتهاى وى گفتند كه « با آن فيلان و سلاح و آلت و مردان هيچكس مقاومت نتواند كرد « 3 » » . ايلك عزم كرد كه انتقام اين شكست را از محمود بكشد و سال بعد با نيروهاى مهمى لشكركشى را تجديد نمود . وى به يارى « دهقانان ماوراء النهر » « 4 » متوسل شد و با قدر خان
--> ( 1 ) - عتبى ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورقهاى 99 - 97 ؛ عتبى - منينى ، II ، 82 - 77 ؛ . 387 - 384 . pp ، « minedoulla ؟ Histoire de Ye » ، De Sacy ( 2 ) - « متون » ، ص 14 - 13 ؛ متأسفانه متن هم در نسخهء اكسفورد و هم كمبريج ، هر دو ، تحريف شده با متن اخير من در تابستان سال 1899 آشنا شدم . ( 3 ) - گرديزى ، نسخهء خطى اكسفورد ، ورق 144 ؛ نسخهء خطى كمبريج ، ورق a 116 ؛ ( چاپ محمد ناظم ، 69 ) : « بسيار سرهنگان گفتند كه با آن فيلان و سلاح و آلت و مردان هيچكس مقاومت نتواند كرد » . ( 4 ) - عتبى ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 99 ؛ عتبى - منينى ، II ، 83 : « و استنفر دهاقين ماوراء النهر » .