واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
549
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
ظهير الدعوة » « 1 » داشته تقريبا در ماوراء النهر با هيچگونه مقاومتى روبرو نشد . ابو على با وى پيمانى محرمانه بر سر تقسيم متصرفات سامانيان منعقد كرد و به موجب آن قرار شد بغراخان ماوراء النهر را اشغال كند و نواحى جنوبى آمو - دريا در تحت حكومت ابو على باقى بماند . گذشته از اين بسيارى از دهقانان ، چنانكه پيشتر گفته شد ، نقش بالنسبه مهمى در امور دولت بازى مىكردند ولى با اينحال از حكومت وقت ناراضى بودند و ايشان نيز بغراخان را دعوت مىكردند « 2 » . دربارهء اينكه روحانيان نسبت به نخستين فاتح ماوراء النهر چه نظر و روشى داشتند اطلاعى در دست نيست . ولى اخبار تاريخى حاكى از زهد و پارسائى بغراخان « 3 » و هواخواهان عمدهء وى - يعنى ابو على وفائق - است « 4 » و اين خود مىرساند كه روحانيان همچنانكه بعدها از نصر حسن استقبال كردند - مقدم وى را نيز پذيره گشتند . ثعالبى « 5 » يكى ديگر از هواخواهان بغراخان را به نام ابو محمد عبد اللّه بن عثمان الواثقى ذكر مىكند كه از بازماندگان خليفه
--> ( 1 ) - بر سكهء بغراخان كه در سال 382 هجرى / 994 ميلادى در ايلاق ضرب شده نيز همين القاب ديده مىشود . رجوع شود به ماركوف ، « فهرست تملكات » ، ص 198 . ( 2 ) - عتبى ، نسخه خطى موزهء آسيائى ، ورق 30 ؛ عتبى - منينى ، I ، 163 : « طائفة من دهاقين ماوراء النهر » . رجوع شود به بارتولد ، « سخنى چند دربارهء فرهنگ آريائى » ، ص 33 . در ترجمهء فارسى ( نرشخى ، چاپ شفر ، 155 ) بجاى دهاقين از « كسان نامى ماوراء النهر » سخن رفته ؛ ، « mineddoula ؟ Histoire de Ye » ، De Sacy . « mirs ؟ autres e » : 352 . P ( 3 ) - ابن الاثير ، چاپ تورنبرگ ، I X ، 70 . ( 4 ) - « متون » ، ص 56 ، 60 - 59 ( سمعانى ؛ ( چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمههاى : « الخاصة » و « السيمجورى » . ) ( 5 ) - « يتيمه » ، مستخرجات به ترجمهء باربيه دمينار ، I I I ، 341 - 339