اما راجع به مناسبات سياسى سامانيان و تركان . . . ديديم كه در قرن سوم هجرى ( 9 - ميلادى ) و نيمهء اول قرن چهارم هجرى ( دهم ميلادى ) سامانيان خود به دشت لشكر فرستادند تا تركان را مطيع سازند . اخبار مربوط به تسخير اسفيجاب بدست نوح بن اسد ( رجوع شود به ص 60 - 458 ) و لشكر - كشى اسمعيل به طراز ( رجوع شود به ص 482 ) و نصر به شاوغر « 1 » و اشغال قريهء هفت ده در فرغانه توسط مسلمانان ( رجوع شود به ص 53 - 352 ) همه ، حاكى از نكتهء فوق است . تنها موردى كه ماوراء النهر مورد حملهء لشكر عظيمى از تركان گرديد در سال 292 هجرى / 904 ميلادى و زمان پادشاهى اسمعيل بن احمد بوده « 2 » كه مهاجمان به يارى داوطلبان از قلمرو خليفه بيرون رانده شدند . نمىدانيم كه آيا عليه تركان كافرى كه در سال 331 هجرى / 942 ميلادى بلاساغون را مسخر ساخته بودند - لشكركشئى صورت گرفته يا نه . فقط مىدانيم كه در سالهاى بعد پسر خاقان ترك در اسارت سامانيان مىزيسته « 3 » . خبر مربوط به رباطى كه به فرمان فائق در نزديكى مركى « 4 » ساخته شده بوده نشان مىدهد كه در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى ( دهم ميلادى ) دولت سامانى تا

--> ( 1 ) - رجوع شود به بارتولد ، « گزارش سفر به آسياى ميانه » ، ص 10 برپايهء گفتهء استخرى ( 291 ) . به‌رغم آن‌چه در آنجا گفته شده . بىشك منظور نظر شاوغر غربى است نه شرقى ( رجوع شود به ماقبل ص 395 - 394 ) . از شاوغر شرقى در تأليفهاى استخرى و ابن حوقل بالكل ياد نشده است . ( 2 ) - به گفتهء طبرى ، I I I ، 2245 . ( 3 ) - ابن الاثير ، چاپ تورنبرگ ، V I I I ، 310 ؛ ميرخوند ، « تاريخ سامانيان » چاپ دفرمرى ، 249 ( نقل از ابن حوقل ) . ( 4 ) - مقدسى ، 275 .