دعوت و تبليغات شيعه در خراسان - خراسانى كه يكى از اماكن عمدهء متبركهء شيعيان در آن قرار دارد - هرگز موقوف نگشته بوده و اخلاف على از دير باز ميان مردم نفوذ بسيار داشتند - به گفتهء - ابو الحسن بيهقى « 1 » به نقل از تأليف البيع « 2 » ، حتى در زمان عبد اللّه بن طاهر در نيشابور به نام يكى از علويان - يعنى ابو الحسين محمد بن احمد خطبه خوانده شده بوده . و عبد اللّه دختر برادر خود را به زنى وى داده بوده . در زمان پادشاهى نصر نيشابوريان با ابو الحسين محمد بن يحيى ، نوادهء شخص ياد شده ، بيعت كرده وى را خليفهء خويش شناختند . نصر او را به بخارا احضار كرد و مدتى در آنجا نگاهش داشت ولى بعد مرخص كرد و خلعتش داد و حتى مستمرئى براى وى تعيين كرد . اين شخص نخستين علوئى بود كه از خزانهء دولت مستمرى در حقش برقرار شد . وسايل تبليغات و دعوت شيعه پس از تأسيس خلافت فاطميان بمراتب بيشتر شد و تقويت يافت ( در آغاز قرن چهارم هجرى / 6 ميلادى ) . مبلغان و فرستادگان فاطمى در خراسان رخنه كرده و حسين بن على مروزى را به مذهب شيعه درآوردند . جانشين حسين همانا محمد بن احمد نخشبى ( يا نسفى ) بود . نخشبى به وصيت استاد خويش مركز فعاليت خويش را به ماوراء النهر منتقل كرد و در آنجا ، نخست در شهر زادگاه خويش - نسف - و زان پس در پايتخت كسب موفقيت نمود . وى چند تن از بزرگان دولت و من‌جمله حاجب آيتاش و دبير خاص ابو بكر بن ابو اشعث و عارض ابو منصور چغانى « 3 » و رئيس

--> ( 1 ) - « تاريخ بيهق » ، نسخهء خطى موزهء بريتانيا ، ص 149 . ( 2 ) - رجوع شود به ماقبل ، مقدمه ، دربارهء نرشخى و غيره . ( 3 ) - شايد پسر ابو على كه بعدها حكومت صغانيان و ترمذ داشته ( « متون » . ص 10 - گرديزى ) .