واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
485
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
و اسمعيل خواست تا سر به طاعت او گذارند . اسمعيل از اينكه عمرو وى را با آن اميران كوچك در يك رديف قرار داده رنجيد و اين را وهنى براى خويش شمرد و به عمرو اعلان جنگ كرد و عمرو بيهوده از در صلح و آشتى درآمد و رضا داد كه ماوراء النهر در دست اسمعيل باشد . به هر تقدير اسمعيل توانست از دشمن خويش پيشى جويد و عمليات جنگى اعم از نبردهاى سال 286 هجرى / 899 ميلادى و 287 هجرى / 900 ميلادى در محلى در جنوب آمودريا ( جيحون ) وقوع يافت نه در ماوراء النهر . در پائيز سال 286 هجرى / 899 ميلادى « 1 » محمد بن بشر « 2 » سردار بزرگ عمرو شكست خورده كشته شد . اسمعيل همهء اسيران را بدون اخذ غرامت مرخص كرد و در اين مورد هم كوشيد تا با كرامت و بزرگوارى بر دشمن غلبه كند . عمرو به سبب سودپرستى خويش موردنظر و تمايل بزرگان و لشكريان نبوده . بخشى از اينان حتى پيش از پيكار قطعى به پادشاه خود خيانت كرده و بخشى نيز به هنگام نبردى كه در نزديكى بلخ در بهار سال 287 هجرى / 900 ميلادى وقوع يافت به اردوگاه اسمعيل پيوست « 3 »
--> ( 1 ) - به گفتهء ابن خلكان نبرد در دوشنبه 17 شوال 286 هجرى وقوع يافت . ولى اين روز جمعه بود . در تأليف نلدكه ( 213 . Orientalische Skizzen , S ) دوشنبه 29 اكتبر 898 ميلادى نوشته ظاهرا خطاى چاپى است بجاى 899 . ( 2 ) - در تأليف نرشخى ( چاپ شفر ، 86 ) - « محمد بن ليث » آمده . ( 3 ) - به گفتهء سلامى نبرد در سهشنبه نيمهء ربيع الاول 287 هجرى يعنى 18 مارس وقوع يافت . به روايت منبع ديگر يعنى ابن خلكان ، در چهارشنبه 17 ربيع الثانى بوده ولى اين روز ( 21 آوريل ) دوشنبه بوده . به گفتهء عتبى - منينى ( I ، 343 ) در يكى از سهشنبههاى اواسط ربيع الثانى 287 هجرى واقع شد . اين ماه به شنبه 5 آوريل سال 900 ميلادى آغاز شده بود . نرشخى ( چاپ شفر ، 88 ) تاريخى محال را نقل مىكند ( چهارشنبه دهم جمادى - الاول 288 هجرى ) به گفتهء طبرى ( I I I ، 2194 ) خبر حرب روز چهارشنبه 25 جمادى - الاول 287 هجرى . يعنى 28 مه 900 ميلادى به بغداد رسيد .