واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

479

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

بستدى و اندر ساق موزه نهادى و گفتى كه : الحمد لله كه ايزد تعالى مرا طاعت امير المؤمنين ارزانى داشت و مستحق ايادى او گردانيد . . . پس برجاى بلند شدى و بنشستى و سوى عارض نگاه همى كردى ، تا همه لشكر را ، هر يكى را ، تفحص همچنين كردى . . . و صلهء هريك بدادى » . ابن خلكان به همانندى اين رسم عمرو با بازديد لشكر در ايران عهد ساسانيان و زمان خسرو انوشيروان « 1 » اشاره مىكند و حق با اوست . گمان نمىرود كه اين مشابهت تصادف محض بوده باشد . دربارهء شيوهء ادارهء امور عامه در زمان عمرو هيچ اطلاعى در دست نداريم . گرديزى فقط مىگويد كه عمرو همه‌جا منهيانى گماشته بود و از آنچه در متصرفات وى مىگذشت باخبر مىگشت « 2 » . به گفتهء مؤلف « تاريخ خيرات » « 3 » عمرو بندگان جوان مىخريد و در خانهء خود تربيتشان مىكرد و آن گاه به بزرگان دولت مىبخشيد و اين بندگان دربارهء اعمال صاحبان خويش به عمرو گزارش مىدادند . و از ايشان وحشت نداشتند زيرا كه در دوران پادشاهى عمرو هيچ بزرگى ياراى آن نداشت كه بدون اجازهء پادشاه بنده‌اى را بزند . عمرو به حكومت ايران قناعت نكرده معتقد بود كه حقوق طاهريان در ماوراء النهر نيز بايد به وى منتقل شود . اين ادعا موجب نابودى وى گرديد . در آن زمان قدرت دودمان سامانيان در ماوراء النهر به نحوى استوار مستقر گشته بوده . گذشته از اين در رأس آن سرزمين شخصى قرار داشت كه از لحاظ

--> ( 1 ) - طبرى ، I ، 965 - 963 ، دينورى 75 - 74 . ( 2 ) - « متون » ، ص 5 ( گرديزى ) . ( 3 ) - موسوى ، « تاريخ خيرات » ، ورق b 136 .