اما راجع‌به نهضت‌هاى مردم كه طاهريان با آن سروكار داشتند - نهضت خوارج در سجستان و جنبش شيعه در طبرستان ميان آنها مقام اول را واجد بوده‌اند - هر دو نهضت در زمان سامانيان نيز دوام داشتند . نفوذ عناصر مخرب فقط در زمان محمد بن طاهر نوادهء عبد اللّه آفتابى شد . پدر او طاهر بن عبد اللّه ( 230 تا 248 هجرى / 862 - 844 ميلادى ) جانشين شايستهء عبد اللّه بوده و مورخان از حكمرانى و خصايص شخصى او با همان احترامى كه از پدرش ياد كرده‌اند - سخن مىگويند « 1 » . از ديگر سو محمد بن طاهر هنوز در سنين جوانى بود كه جانشين پدر گرديد « 2 » . وى را همچون حكمرانى سست عنصر كه فقط در انديشهء شهوات و لذات نفسانى بوده وصف مىكنند « 3 » . در آن زمان سليمان بن عبد اللّه عم محمد حكومت طبرستان داشته . گذشته از اين قطعه زمين واقع در مرز دو ناحيهء ساحلى درياى خزر - يعنى طبرستان و ديلم كه ملك خليفه بوده به محمد بن عبد اللّه عطا شده بوده و وى از سال 237 تا 235 هجرى / 867 - 851 ميلادى رئيس بغداد بوده . محمد جبير بن هارون مسيحى را به سمت نمايندهء خويش به آنجا گسيل داشت و اين جبير « اراضى موات » مجاور قطعه زمين مزبور را هم تصرف كرد يعنى مراتعى را كه ملك شخصى نبوده و ساكنان روستاهاى اطراف از آن استفاده مىكردند فرو گرفت . اين نقض حقوق اهالى قيامى عظيم برانگيخت و علويان در رأس آن قرار گرفتند « 4 »

--> ( 1 ) - « متون » ، ص 3 ( گرديزى ) ؛ يعقوبى ، « كتاب البلدان » ، 307 . ( 2 ) - يعقوبى ، « تاريخ » ، I I ، 605 . ( 3 ) - گرديزى ، نسخهء خطى اكسفورد ، ورق 104 ؛ ( نسخهء خطى كمبريج ، ورق a 84 ؛ چاپ محمد ناظم ، 10 ) ( 4 ) - طبرى ، I I I ، 1526 - 1523 .