كه ارشد برادران بوده ، فقط فرمان‌رواى بخشى از سغد كه شامل شهر سمرقند مىگشته و فرغانه و پاره‌اى از « بلاد تركان » شمرده مىشده است . پس از مرگ نوح ( 227 هجرى / 842 ميلادى ) برادر او احمد كه ارشديت داشته در فرغانه باقى ماند و فرزند خويش نصر را به سمرقند فرستاد « 1 » . دربارهء تاريخ داخلى ماوراء النهر ، در عهد نخستين امراى سامانى ، اطلاعات ما خيلى كم است . گرديزى از زلزلهء فرغانه در سال 224 هجرى / 839 ميلادى « 2 » ياد مىكند و مؤلف قنديه دربارهء ضرب و قتل چندين هزار نفر در ناحيهء شاودار در 245 هجرى / 859 ميلادى سخن مىگويد ولى دربارهء علل شورش جزئياتى بدست نمىدهد « 3 » . يحيى در سال 241 هجرى / 855 ميلادى درگذشت . و ظاهرا پس از مرگ وى شاش نيز به دست احمد افتاد زيرا بعد از آن تاريخ ابو يوسف يعقوب بن احمد « 4 » حكومت آنجا را داشته . پس از مرگ احمد ( 250 هجرى / 864 ميلادى ) نصر كه رئيس جديد آن خاندان بوده در امارت سمرقند باقى ماند . و ابو الاشعث پسر ديگر احمد « 5 » در فرغانه فرمانروا بوده . بخارا فقط در سال 261 هجرى / 874 ميلادى ، « 6 » به زير فرمان سامانيان درآمد و پس از آن در سال 262 هجرى / 875 ميلادى نصر بن احمد از خليفه مأمون فرمان حكومت سراسر ماوراء النهر را دريافت داشت « 7 » . تابعيت كامل و نهائى ماوراء النهر از حكومت اسلامى نيز در همين عهد

--> ( 1 ) - ميرخوند ، « تاريخ سمرقند » ، چاپ دفرمرى ، 2 ، 114 . ( 2 ) - « متون » ، ص 3 ( گرديزى ) . ( 3 ) - « متون » ، ص 49 ؛ نسفى ، « قنديه » ، ترجمهء وياتكين ، 242 . ( 4 ) - نرشخى ، چاپ شفر ، 81 . ( 5 ) - همانجا ، 80 . ( 6 ) - همانجا ، 77 . ( 7 ) - طبرى ، I I I ، 1889 .