هجرى ) در خوارزم ماليات و خراج به پول خوارزمى پرداخته مىشده و در شهرهاى ترك‌نشين كه جزو متصرفات نوح بن اسد بوده به پول خوارزمى و مسيبى - هر دو - تأديه مىگرديده و در شاش و ايلاق و خجند به سكهء مسيبى و در اسروشنه قسمتى از خراج به پول مسيبى ولى بيشتر با سكهء محمدى پرداخت مىشده و در فرغانه و سغد و كش و نسف به پول محمدى و در بخارا با سكهء غطريفى كارسازى مىگرديده . از مراتب فوق پيداست كه هريك از سه نوع سكهء كم عيار مذكور در خطهء جغرافيائى معينى رايج بوده . اما راجع به شكل ظاهرى اين سكه‌ها . . . به گفتهء جغرافيون تفاوت عمده‌اى ميان اين انواع وجود نداشته . بر همهء مسكوكات مزبور تصاويرى منقور بوده كه با پولهاى متداول اسلامى فرق فاحش داشته « 1 » و به گفتهء ابن حوقل « 2 » حتى خطوط نامفهومى بر آنها نوشته شده بوده . چيزى نگذشت كه منشاء اين سكه‌ها فراموش شد . هم در قرن چهارم هجرى ( دهم ميلادى ) ، بنا به گفتهء مقدسى « 3 » افسانه‌اى شايع بوده كه سمعانى « 4 » نيز نقل كرده كه سه برادر به نام محمد و مسيب و غطريف ماوراء النهر را به تصرف خويش درآورده به نام خود درهم سكه زدند . بررسى مسائل سكه‌شناسى و تحقيق در اين‌كه انواع مختلف درهم‌هاى كم‌عيار مكشوف در آسياى ميانه كه از روى نمونهء پول نقرهء محلى پيش از

--> ( 1 ) - استخرى ، 314 . ( 2 ) - ابن حوقل ، 363 . ( 3 ) - مقدسى ، 340 . ( 4 ) - « متون » ، ص 58 ( سمعانى ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الريوندى » ) . مقدسى از زمان حكومت سه برادر چيزى نمىگويد . به گفتهء سمعانى ايشان بلافاصله پس از سعيد بن عثمان در ماوراء النهر حكومت كردند .