واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
425
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بازگشت به زادگاه خويش را در سر مىپروراندند در سال 124 هجرى / 741 ميلادى پيمانى با نصر بستند و وى همهء شرايط ايشان را پذيرفت . و قرار شد آن افرادى كه از ميان ايشان سابقا اسلام آورده ولى زان پس به كيش نياكان خود بازگشته بودند مورد ايذاء و تعقيب قرار نگيرند و ديون خصوصى بازگشتگان يعنى ديونى كه پيش از مهاجرت داشتهاند و همچنين وامى كه بابت ماليات عقب مانده به خزانه تعهد كرده بودند ملغى شود و سرانجام اسيرانى كه از مسلمانان گرفته بودند - فقط به حكم قاضى و براساس گواهى عدهاى شهود قانونى - از ايشان پس گرفته شود . نصر براثر انعقاد چنين پيمانى - كه خليفه آن را با بىميلى تصويب كرده بود - مورد ملامت بسيار قرار گرفت . ولى مىگفت اگر مخالفان وى نيز شخصا از دليرى سغديان آگاه مىشدند دعاوى ايشان را رد نكرده مىپذيرفتند « 1 » . به گفتهء طبرى « 2 » ، خراسان در عهد نصر به درجهاى از رونق و شكفتگى رسيد كه هرگز به خود نديده بوده . با اين حال تجديد نظم در آن سامان محال بود . حتى حصول آشتى در ميان دو فرقهء متخاصم عرب نيز ميسر نگرديد . نصر كه از قبيلهء مضر بوده غالبا با اسد - يعنى حاكم سابق - كه رياست فرقهء يمنى « 3 » را داشته در مناقشه بود . وى در طى چهار سال نخستين حكومت خويش رئيسان را منحصرا از افراد قبيلهء مضر معين مىكرد ولى بعد به منظور اصلاح بين دو فرقه از ميان يمنيان نيز كسانى را منصوب مىنمود « 4 » . با اين حال نتوانست
--> ( 1 ) - طبرى ، 1718 - 1717 . ( 2 ) - همانجا ، 1665 - 1664 . ( 3 ) - همانجا ، 1494 - 1493 ، 1498 ، 1585 - 1584 ( 4 ) - همانجا ، 1664 - 1847 .