بيرون كند و بالنتيجه همهء خراج ماوراء النهر به طرف او سرازير شد « 1 » . بدين منوال شاهزادگان محلى از دايرهء اتباع دولت قانونى عربى خارج شدند تا به سردار عاصى خراج دهند . چيزى از اين واقعه نگذشت كه موسى لشكر انبوه تركان و ايرانيان و هياطله را شكست داد « 2 » . پس از آن ميان موسى و ثابت نزاعى درگرفت و بالنتيجه متحدان بومى ثابت نيز از او روى برگرداندند ، ولى موسى اين خطر را هم از سر گذراند و پيروز شد . ثابت مقتول گرديد و اشخيد سغدى - طرخون رئيس شاهزادگان بومى ، پس از يك حملهء متهورانهء موسى ناچار عقب‌نشينى كرد « 3 » . سرانجام عثمان بن مسعود سردار عرب به فرمان مفضّل بن مهّلب در سال 85 هجرى ( 704 ميلادى ) شهر را تصرف كرد و در اين امر اشخيد سغد و پادشاه ختلان او را يارى كردند « 4 » . بنابراين مىبينيم كه در اين مورد شاهزادگان محلى با دولت قانونى عربى متحد شده بوده‌اند . يك سال بعد يعنى در سال 86 هجرى ( بنا به قولى « 5 » در سال 85 هجرى يا 704 ميلادى ) قتيبة بن مسلم به سمت والى وارد خراسان شد . وى هم‌رزم و هم - قطار شايستهء حجّاج كذائى و مشهور بود و مانند سرور خويش از به كار بستن هيچ وسيله و دسيسه‌اى دريغ نداشت و هرجا جسارت و بىباكى مكفى نمىبود خدعه

--> ( 1 ) - طبرى ، 1153 . ( 2 ) - ذكر نام هياطله ( همانجا . رجوع شود نيز به بلاذرى ، 418 ) در چنان دورانى موردى است منحصربه‌فرد و توجيه آن دشوار است . ( 3 ) - طبرى ، I I ، 1160 - 1155 . ( 4 ) - همانجا ، 1162 . دربارهء لقب يا نام « السبل » رجوع شود به همانجا ، 1041 - 1040 ، بنگريد نيز : 302 . S ، « ahr ؟ Erans » ، Marquart ( 5 ) - طبرى ، I I ، 1180 .