واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
376
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
[ در ترجمهء استخرى . چاپ سابق الذكر ص 258 « فنگان » نوشته ] و در جلگه قرار داشته و يكى از نقاط اجتماع « مجاهدان راه دين » بوده و در اين محل مهمانسراها و رباطهاى بسيار براى آنان ساخته شده بود و از آن جمله بود رباط « خداىسر » كه افشين در يك فرسخى شهر بنا كرده بود [ در چاپ ترجمهء استخرى : « خديس » نوشته ] . ديگر شهرهاى اسروشنه تفاوت بارزى از لحاظ وسعت با يكديگر نداشتند موضع شهرهاى زير خاطرنشان مىگردد « 1 » : نجكث در دو فرسخى جنوب شرقى خرقانه ، يعنى در بخش غربى ناحيه قرار داشته . فغكث در سه فرسخى « 2 » بنجيكث بر سر راه خجند برپا بوده . غزك در دو فرسخى فغكث و 6 فرسخى خجند واقع بوده . ارسيانيكث يا ارسبانيكث « 3 » در 9 فرسخى بنجيكث در مرز فرغانه قرار داشته . « خشت » در كوهها و جوار كانهاى نقره « 4 » يعنى بخش شمال غربى ناحيه بوده . بر روى هم در اسروشنه زندگى شهرى رونق بسزائى داشته و فرهنگ
--> ( 1 ) - استخرى ، 344 - 343 . ( 2 ) - به گفتهء ابن حوقل ( 404 ) - 9 فرسخ ولى احتمال صحت اين گفته ضعيف است . فغكث و غزق را با شهرهاى غزه و باغه كه در تاريخ اسكندر مقدونى نام آنها مذكور است نزديك مىدانند ( رجوع شود به : لرخ ، « ماوراء النهر » ، ص 578 ) . محتملا در محل فغكث ( استخرى يك جا - ص 326 - « وغكث » آورده ) اكنون قريهء وغت قرار دارد و ساكنان آن قريه را از اعقاب كشتاسب ( گشتاسب ) محسوب مىدارند . رجوع شود به : اسكوارسكى ، « چند سخن » ، ص 50 . ياقوت ( « معجم » ، I I I ، 797 ) با استناد به سمعانى ( چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الغزقى » غزق را در فرغانه قرار مىدهد ) . ( 3 ) - مقدسى ، 265 ، به بعد رجوع شود . ( 4 ) - مقدسى ، 278 .