واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
368
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
راه بوده « 1 » . مقدسى در فرغانه « 2 » چهل شهر و قريه را كه داراى مسجد جامع ( آدينه ) بودهاند برمىشمرد . و در ضمن نام 31 شهر را ذكر مىكند و شهرها را - به استثناى پايتخت - به سه گروه تقسيم مىكند ، به شرح زير : شهرهاى ميان رودى ( نصرآباد ، مناره ، رنجد ، شكت [ در استخرى - شكث ] ، زرقان ، خيرلام [ خيلام ] ، بشبشان ، اشتيقان ، زندرامش و اوزگند ) ، ديگر شهرهاى نسائى ( اوش ، قبا ، برنغ ، مرغينان ، رشتان ، وانكث و كند ) : و گروه سوم واغزى ( واغزيه ) ( بوكند ، كاسان ، باب ، چارك [ در حدود العالم - چهار يك ؟ ] ، اشت « 3 » ، توبكار ، اوال ، ديگر كرد ، نقاد - مسكانبيكان ، تسحان « 4 » ، جدغل ، شاودان ) . ظاهرا مولف مىخواسته بلادى را كه ميان نارين و قرا - دريا قرار داشتند جزو گروه اول و شهرهاى بخش جنوبى فرغانه را جزو گروه دوم و نقاطى را كه در شمال سيردريا واقع بودهاند جزو گروه سوم به شمار آورد . برخى از تشخيصات وى بىشك خطاست ، مثلا اينكه اشتيقان و زندرامش را جزو گروه نخست و اوال و مسكان را جزو دستهء سوم آورده درست نيست . از شهرهائى كه در تأليفات جغرافيون و پيش از او نامى از آنها ذكر نشده ، وى مطالبى چند دربارهء بلاد زير
--> ( 1 ) - استخرى ، 346 . ( 2 ) - مقدسى ، 262 ، 272 . ( 3 ) - اكنون نيز وجود دارد . ( 4 ) - مقدسى ، 262 اشححان ، 271 تسحان ؛ شايد بايد « آتشخان » خوانده شود ( « آتشخان » يعنى ، معبد آتشپرستان ) .