واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

358

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

شهر عمدهء آن ناحيه بوده و سمعانى « 1 » آن را يكى از « بلاد مشهوره » فرغانه خوانده . سمعانى يكى از كويهاى مرغينان را كه غنداب نام داشته ياد مىكند « 2 » . بابر نام مرغينان را در شمار هشت شهر عمدهء فرغانه ذكر مىكند . در آن روزگاران حتى رشتان دهكده‌اى بوده تابع مرغينان . سمعانى « 3 » در شمار قراى فرغانه از لامش ياد مىكند ولى اين قريه در تأليف جمال قرشى به نام ايلامش خوانده شده و محل آن در پيرامون انديجان ذكر شده « 4 » . بنا به گفتهء جوينى در « صحراى » ايلامش نبردى ميان محمد خوارزمشاه و قراختائيان وقوع يافت . مورخ مزبور در جاى ديگر مىگويد كه نبرد در نزديكى طراز ( تلس ) « 5 » وقوع يافته بوده . از اينجا چنين نتيجه توان گرفت كه ايلامش در بخش شمالى بلوك انديجان قرار داشته شهر قبا ( اكنون قريهء قوا ) تخت‌گاه ناحيهء جداگانه‌اى بوده كه شهرهاى ديگرى در آن وجود نداشته . قبا دومين شهر فرغانه شمرده مىشده و از لحاظ مقدار آب و بسيارى باغها حتى به اخسيكت برترى داشته . به گفتهء مقدسى قبا از لحاظ عظمت و ثروت نيز از اخسيكت پيشى جسته بوده .

--> ( 1 ) - نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 402 ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « المرغينانى » ؛ ياقوت ، معجم ، I V ، 500 . ( 2 ) - نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 311 ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الغندابى » ؛ ياقوت ، « معجم » ، I I I ، 820 . ( 3 ) - متون ، ص 69 ( سمعانى ؛ چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « اللامشى » ) ؛ ياقوت ، « معجم » ، I V ، 343 . ( 4 ) - متون ، ص 149 . ( 5 ) - رجوع شود به بارتولد : « گزارش سفر به آسياى ميانه » ص 17 ؛ جوينى ، چاپ قزوينى ، I I ، 77 ، 91 ، ( همچنين : متون ، ص 113 ) .