واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
352
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بخش علياى سيردريايش محسوب مىداشتند . در آن زمان پرآبترين سرچشمهء رود - يعنى نارين - به نام خيلام مشهور بوده است . بخشى از فرغانه كه در ميان هر دو رود قرار داشته بلوك ميان رودان « 1 » را تشكيل مىداده و اين اصطلاح كاملا با نام تركى كنونى آن محل ( ايكى - سو - آراسى ) مطابقت دارد . در اينجا نقاط مرزى كه ناحيهء مزبور را از متصرفات تركان جدا مىكرده - گذشته از اوزگند - عبارت بودند از بيسكند و سلمه « 2 » و محلى كه هفتده ناميده مى - شده و فقط در قرن دهم ميلادى / ششم هجرى / به دست مسلمانان گشوده شده بوده . در قرب اين نقاط معبرى به سرزمين تركان وجود داشته كه بر راه اوزگند قرار نداشته ولى از آن چندان دور هم نبوده . محتملا منظورنظر گردنهء كوگرت است ، شهر مهم اين ناحيه خيلام ( در تأليف مقدسى « 3 » « خيرلام » آمده ) - بوده كه ظاهرا بر رود خيلام قرار داشته . دربارهء موضع نقاط ياد شده در تأليف جغرافيون مطالب زير مشاهده گشته « 4 » : از اخسيكت ( پايتخت آن روزى فرغانه در 15 ورستى جنوب غربى نمنگان ، نزديك ملتقاى رود كاسانساى با سير
--> - بارتولد ، « آبيارى » ، ص 130 . نام باستانى رود كه يونانيان به شكل « ياكسارت » نقل كردهاند . در املاى چينى به صورت « يائوشا » محفوظ مانده . ( ( YO - cha ) 140 P ، « Docuents » . Chavannes ) و در نسخهء خطى تومانسكى ورق a 24 به صورت خشرت » باقى مانده ( حدود العالم ) . شايد در متن تحريفشدهء ابن خردادبه ( 3 / 178 ) همينگونه بايد خوانده شود . ( 1 ) - استخرى ، 334 . ابن حوقل ، 396 . ( 2 ) - به گفتهء ابن حوقل ( 395 ) - بيسكند و سلمه دو بلوك جداگانه بودهاند . ( 3 ) - مقدسى ، 272 . ( 4 ) - استخرى 348 - 346 .