واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
344
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
را در دشت ، بر مرز متصرفات غزان قرار مىدهد و آن را قريهء مستحكم بزرگى كه رستاقهاى وسيع دارد مىخواند . دخويه « 1 » گيت را همان وزير مىشمارد و وزير شهرى است كه در قرن شانزدهم ميلادى اهميت شايان يافته بوده . و خرابههاى دئوكسكن بر دامنهء اوستيورت ، بلاواسطه در جوار چينك و يا ويرانههاى شروان - در 36 ورستى جنوب غربى كونيه [ كهنه ] اورگنج را بقاياى اين شهر مىداند « 2 » . گيت آن سوتر به سمت مشرق « برابر مدمينيه » بوده . بنا به گفتهء استخرى « 3 » مدمينيه جزو ( رستاق ) گرگانج بوده . و موضع آن ( بر كرانهء راست رود ) فقط بدان سبب چنين بوده كه رود از كردر به بعد سمت خود را تغيير مىداده و ميان گيت و مدمينيه جارى مىشده . از اين سخنان ( كه ابن حوقل نيز آن را تكرار كرده ) فقط پيداست كه مدمينيه غربىتر از ديگر شهرها و قريههاى كرانهء راست قرار داشته . در كرانهء درياى آرال [ درياى خوارزم ] ، نزديك محل دخول آمودريا « جايگاهى كه آن را خليجان خوانند » واقع بوده . در اينجا قريهاى وجود نداشته ولى فقط ماهىگيران زندگى مى كردهاند . به گفتهء ابن رسته « 4 » مصب اصلى رود به نام خليجان موسوم نبوده بلكه آبگيرهاى بسيارى كه در مسير سفلاى آن قرار داشتند به اين اسم موسوم
--> ( 1 ) - 64 - 63 . S ، « Das alte Bett des Oxus » ، De Goeje ( 2 ) - خرابههاى وزير حتى در قرن نوزدهم ميلادى هم معروف بوده . در نزديكى آن ويرانهء قلعهء شماخه كه در نقشههاى روسى شيماكى خوانده شده - برپا بود . رجوع شود به : بارتولد ، « آبيارى » ، ص 100 . وزير اندكى پيش از سال 1464 ميلادى بنا شده بوده ، رجوع شود به همانجا ص 92 . ( 3 ) - استخرى ، 303 . ( 4 ) - ابن رسته ، 92 .