وارذخيوه ( به فاصلهء يك منزل از وايخان و - چنان كه خواهيم ديد - در پاى كوه ) نزديك ايستگاه خوجه‌كل قرار داشته . راه مستقيم از رباط ماش به ارذخيوه ، ظاهرا نخست از طرف راست نهر گاوخواره و زان پس از سمت راست كردر - يعنى مسير اصلى كنونى - امتداد يافته بوده « 1 » . پيمودن اين مسافت ( قريب 170 ورست ) در 5 روز كاملا مقدور بوده . دربارهء نقاط زير « 2 » جزئياتى نقل شده است . غردمان دو دروازه داشت . و خندقى پر از آب در گرداگرد آن بوده كه يك تير پرتاب عرض داشت . نزديك وايخان نيز خندقى بوده است . و در كنار دروازه‌ها چرخ پرتاب [ تير و سنگ ] قرار داشته . اردخيوه بر كرانهء دشت واقع بود . حصار آن ، در پاى كوه قرار داشته و فقط يك دروازه داشت . در اطراف نوكفاغ ( نوكباغ ) نهرى جريان داشت كه از آمودريا منشعب مىشد و به سوى دشت مىرفت . مزداخكان شهرى بزرگ بود و رستاقى وسيع داشت . و در پيرامون آن حدود 12000 استحكامات وجود داشته ( ؟ ) ؛ شهر از لحاظ عظمت تقريبا با گرگانج برابر بوده . ابن رسته « 3 »

--> ( 1 ) - جالب توجه است كه در قرن دهم ميلادى مىپنداشتند كه كردر در روزگاران گذشته مسير اصلى رود بوده . رجوع شود به : استخرى ، 303 . شهر كردر ( به بعد رجوع شود ) در تأليف طبرى ( I I ، 1525 ) ذيل وقايع سال 110 هجرى به عنوان مقر ملك ياد شده است . بدين‌سبب اين‌كه در آخرين قرن پيش از فتوحات عرب ، رود مزبور در مسير اوزبوى به درياى خزر مىريخته بالكل غير محتمل است . رجوع شود به : بارتولد ، « آبيارى » ، ص 82 . دربارهء نظر مخالف رجوع شود به : « alte Geographie » ، Hermann كه من دربارهء آن تقريظى در ZVORAO , T . XXII ، صفحهء 357 و بعد ، نوشته‌ام . ( 2 ) - مقدسى ، 288 . ( 3 ) - ابن رسته ، 92 .