نيشاپور است « 1 » ( در روايت ديگرى ، بزرگتر از نيشاپور است ) . شهر در مشرق رود برپاست و در آن مسجد جامع در ميان بازارها « 2 » وجود دارد با ستونهائى كه از سنگ سياه ساخته شده و به بالاى يك قامت است . بر روى آنها ستونهاى چوبى قرار داده‌اند « 3 » . كاخ امير در وسط شهر است . كهن‌دز را رود ويران ساخته است . در شهر اريقهائى وجود دارد كه در وسط بلده جارى مىباشند . شهرى بسيار خوب است . و در آن علما بسيار و آشنايان به ادبيات فراوان و ثروتمندان زياد و چيزها و كالاى خوب به حد وفور است . سازندگان خانه‌ها به هنرمندى ممتازند . و قاريان قرآن از لحاظ صداى خوش و حسن تأثير قرائت و ظاهر آراسته و دانش خويش در سراسر عراق مانند ندارند . از ديگر سو ، شهر غالبا بر اثر طغيان به زير آب مىرود و ساكنان آن [ بيش از پيش ] از كرانهء رود دور مىشوند و عقب‌تر مىروند . شهر از اردبيل كثيف‌تر است . و مجارى كثافات در آن بسيار است و آب آنها در همه‌جا تا شارع بزرگ رخنه مىكند . ساكنان غالبا در كوچه‌ها قضاى حاجت مىكنند . كثافت را در گودالها گرد مىآورند و بعد در كيسه ريخته به كشتزارها مىبرند . به سبب كثافات فراوان فرد بيگانه فقط به هنگام روز مىتواند وارد شهر شود . ساكنان [ فقط ] با پا كثافات را

--> ( 1 ) - به گفتهء استخرى ( 254 ) عرض نيشاپور يك فرسخ بوده و طول آن شهر هم همين قدر . ( 2 ) - بنابراين وصف مقدسى مربوط به عمارت تازه است كه استخرى از آن ياد نكرده . و اين نكته را خبر ابن حوقل - كه در بالا ذكر كرديم - دربارهء ويرانى مسجد سابق تأييد مىكند . ( 3 ) - يعنى قسمت زيرين ستون [ به ارتفاع يك قامت ] از سنگ و قسمت بالا از چوب بوده .