أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
61
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
؟ ؟ 45 ؟ 59 ؟ 71 يافتم و عرض آن روستا ؟ 36 ؟ 41 بود . چون تفاوت ميان دو ارتفاع ؟ ؟ 55 ؟ 57 ؟ 5 را بر عرض دانستهء رى بيفزاييم ، ؟ ؟ 34 ؟ 32 ؟ 41 عرض روستا مىشود ، و چون اين تفاوت را از عرض دانستهء روستا بكاهيم ، باقيمانده يعنى ؟ ؟ 5 ؟ 38 ؟ 35 عرض رى خواهد بود . و از آن جهت براى بيان يك مطلب مثالهاى گوناگون مىآورم تا بهتر گواه درستى گفتهها باشد و با شبيه بودن نتيجهها آرامش خاطر بيشتر فراهم شود . اگر دو ارتفاع از يك ستارهء ثابت معيّن در يك زمان يا در دو زمان بسيار نزديك به يكديگر باشد ، روش كار همان است كه گفتم . اما اگر دو زمان دور از يكديگر باشد ، يا در يك شهر بزرگترين ارتفاع و در شهر ديگر كوچكترين ارتفاع اندازهگيرى شود ، به دانستن محلّ ستاره از لحاظ طول و عرض نياز است ، و براى محاسبه بايد به زيج مراجعه شود كه مخصوص اين كار است .