آنان ستارهء نوزدهم را نيز كه از نعش و در طرف بنات است و بر ران چپ مؤخّر [ خرس ] واقع است ، در بغداد رصد كردند و بيشترين ارتفاع را ؟ 13 ؟ 63 و كمترين ارتفاع را ؟ 45 ؟ 3 يافتند . مجموع اين دو ارتفاع ؟ 58 ؟ 66 مىشود ، و نصف آن ، ؟ 29 ؟ 33 عرض بغداد . و نيز ستارهء بيست و ششم از صورت خرس بزرگ را كه از بنات است و بر ميان دم و نزديك سهى است در بغداد رصد كردند و بيشترين ارتفاع را ؟ 3 ؟ 62 و كمترين ارتفاع را ؟ 48 ؟ 4 يافتند . مجموع اين دو ارتفاع ؟ 51 ؟ 66 مىشود و نصف آن يعنى ؟ ؟ 30 ؟ 25 ؟ 33 عرض بغداد است . و در نسخه‌اى بيشترين ارتفاع اين كوكب را ؟ 13 ؟ 62 يافتم ، كه بنابر آن عرض بغداد ؟ ؟ ؟ 30 ؟ 30 ؟ 33 مىشود . و اين اندازه تفاوت ممكن است در اندازه‌گيرى با آلات آشكار نشود ، و نيز محتمل است كه از بيدقّتى نويسندگان پيدا شده باشد . و در نسخهء اصلى تاريخ اين رصدها ذكر نشده ، ولى گمان من اين است كه در حوالى سال دويست و چهل و هشت هجرى يا دويست و سى و دو از تاريخ ايرانيان [ يزدگردى ] صورت گرفته باشد ، و خدا دانا است . و اگر ستاره‌اى كه رصد مىشود ، چنان باشد كه چون از خاور برمىآيد و به ميانهء آسمان مىرسد ، ارتفاعش رو به افزايش باشد ، و چون به جانب باختر مىرود ، هنگام عبور از نصف النّهار ارتفاع كمترين ندارد بلكه با دايرهء افق مماس مىشود ، در صورتى كه ارتفاع بيشترين آن به جانب شمال باشد ، نصف اين ارتفاع همان عرض بلد خواهد بود ، و اين امر از روى دو صورت اوّل [ شكل 1 - 2 ] و دوم [ شكل 1 - 2 ] معلوم مىشود ؛ و اگر بيشترين ارتفاع از طرف جنوب باشد چنان كه در صورت سوم [ شكل 3 - 2 ] ديده مىشود ، در اين صورت GH برابر با نصف GAT خواهد بود و GAT برابر با مجموع ربع دايره و AT است كه متمّم ارتفاع است . و چون در همين صورت سوم معدّل النّهار را كه MO است رسم كنيم ، OG متمّم عرض بلد مىشود ؛ ولى OG مساوى