مردمان را بيافريند ، و مشيّت او نخست به زمين و خاك تعلّق گرفت و به آن همبستگى ارزانى داشت تا از شكل طبيعى خود يعنى كرهء حقيقى بر كنار بماند . پس پاره‌هايى از آن از آب بيرون افتاد ، و آب از اين برجستگيها به جاهاى فرورفته پايين رفت و از محلّ گرد شدن آبها دريا ساخته شد . و ، چنان كه ثابت بن قرّه گفته است ، خدا از آن جهت آب دريا را شور كرد تا گنديدگى پيدا نكند و مايهء تباهى مردمانى كه مقصود آفرينش ايشان بودند نشود ، و همهء آبها در يك جا به حالى فراهم آيد كه مردمان به آن نياز دارند . چه زندگى انسان و جانورانى كه در فرمان او نهاده شده‌اند به آب وابسته است ، و چون جاى او از جاى آبها دور است ، خدا خورشيد و ماه را شب و روز در خدمت او قرار داده و آنها را به انگيختن و بخار كردن و بر آوردن آبها گماشته است . برآمده بودن خشكيهاى زمين از آب ، خاك و هوا را در كنار يكديگر نهاده است ، و آب آمادهء آميختن و پيوستن است ، و اگر گرمى نبود چنين چيزى شدنى نبود . پس چون خدا با آفرينش افلاك آنها را به گردش واداشت ، هواى همسايهء آنها به آتش مبدّل شد ؛ و ستارگان را به حركت واداشت تا گرمى به مركز برسد ، و اين حركت را بنابر ميل و نزديكى و دورى آنها به زمين متفاوت قرار داد تا كار بر آهنگ يگانه و نامتغيّر نباشد ، بلكه اين حركت داراى وقتها و دوره‌هاى متفاوت باشد ، چه طبيعت خسته مىشود و آنچه به طبع صورت مىگيرد نيازمند آسايش است . سپس باد را در فرمان گرفت تا بخار آب را همچون ابر به سرزمينهاى مردهء بىآب ببرد و با بارانى كه بر آنها فرو مىريزد ، جانور و گياه را زنده نگاه دارد ، و آب در دل كوهها فرو رود و همچون برف بر قلّه‌هاى آنها فروريزد و از اين همه رودها فراهم آيد و به دريا بازگردد ، و بر سر راه خود به نشيمنگاههاى آدميان و جانوران برسد تا از آن سيراب شوند و از گذشتن آن بهره برگيرند . و اين همه جز با شورى آب دريا تمام نمىشود چه آنچه تصعيد مىشود مزه‌هاى آنچه را از آن برخاسته است با خود همراه مىبرد ، جز مزهء شورى . آب تلخ با جانور ناسازگار است ، و آب داراى مزهء شيرين