و هجرت كردن و از بهرهء خود در اين دنيا كه نبايد فراموش شود « 1 » بهره‌مند شدن و ديگر چيزها كه جز با رفتن به سفرهاى دشوار فراهم نمىشود . و دليل ديگر آن است حكايتهايى كه خدا از سفرهاى اوليا و پيامبرانش آورده و از اين كار ايشان خشنودى نموده است ، همچون رسيدن ذو القرنين به جاى برآمدن و فرورفتن خورشيد « 2 » ، و رسيدن موسى به جايگاه پيوستن دو دريا ( مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ « 3 » ) و سفر شبانهء پيغمبر صلّى اللّه عليه از مسجد حرام تا مسجد اقصى « 4 » ، و كوچيدنش از مكّه به مدينه و سفرهايش در جنگها و آنچه به اين پيوسته است همچون نكوهش كسانى كه از سفر جهاد بازنشستگى نموده و تخلّف ورزيده بودند « 5 » . آيا به گزاف و چشم بسته سفر مىكردند و سمّ را به تجربه مىنوشيدند ، يا اينكه در راهى كه به مقاصدشان مىرسيد گام برمىداشتند و به نشانه‌هاى راهها ( مسالك ) پيش مىرفتند و حساب فاصله‌هاى منزلگاهها و جاهاى يافتن آب را نگاه مىداشتند و پا بر جاى پاى راهنمايانى مىنهادند كه خدا با ستارگان بر ايشان منّت نهاد تا راه خود را در تاريكيهاى خشكى و دريا به آنها بيابند ؟ و آيا نسبت به ايشان همچون آموزنده‌اى در برابر دانشمند و راهجويى در برابر راهنما نبودند ؟ و كسى كه از سفر كردن بازمانده است ، براى آنكه نمونه‌اى به‌دست آورد ، بايد حال آن كس را كه در شهرى بيگانه است و از كويها و بازارها و گذرگاههاى آن آگاهى ندارد ، با حال كسى از مردم آن شهر بسنجد كه به همهء اينها آشناست ؛ آيا ميان حالهاى اين دو كس از لحاظ آرامش خاطر و پريشانخاطرى و سرگردانى و راهدانى تفاوت بسيار نيست ؟ ! و چنين است حال مسافرى كه با دانستن مسالك سفر مىكند نسبت به حال كسى كه از آنها آگاهى ندارد .

--> ( 1 ) - اشاره است به آيهء 77 از سورهء قصص . ( 2 ) - آيات 90 - 82 از سورهء كهف . ( 3 ) - آيهء 60 از سورهء كهف . ( 4 ) - سورهء اسراء . ( 5 ) - سورهء نساء آيهء 95 ؛ سورهء توبه ، آيهء 46 و 81 و 86 ؛ سورهء فتح ، آيهء 11 و 15 و 16 .