أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

259

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

ضرب و حاصل آن يعنى ؟ ؟ 0 ؟ 9 632 را بر جيب تمام عرض اسكندريّه تقسيم مىكنيم ؛ خارج قسمت ؟ ؟ 14 ؟ 17 ؟ 12 وتر قوس ؟ ؟ 15 ؟ 45 ؟ 11 است كه اختلاف طول اسكندريّه و رقّه است . و نتيجه نزديك است به آنچه در زيچ بتّانى آمده است ، چه اگر اين مقدار تقريبى را كه به‌دست آمده بر آنچه در آن زيج براى طول اسكندريّه ثبت شده بيفزاييم ، مجموع ؟ ؟ 15 ؟ 15 ؟ 72 مىشود كه طول رقّه نزديك به‌همين مقدار است ، و اگر آن را از طول رقّه بكاهيم ، ؟ ؟ 45 ؟ 14 ؟ 61 مىماند كه نزديك طول اسكندريّه است . از اينجا آرامش خاطر و اعتمادى به آنچه در زيج بتّانى آمده است پيدا مىشود ، و اين گمان نيرو مىگيرد كه بعد ميان اسكندريّه و بغداد بيش از آن است كه اصحاب رصد در شمّاسيّه به كار برده بوده‌اند . و چون براى غزنه حساب كرديم ، نتيجه آن شد كه در آن بايد از وقت اسكندريّه برحسب ازمان ؟ 52 ؟ 43 و برحسب ساعت ؟ ؟ 30 ؟ 55 عة 2 ، و از وقت رقّه برحسب ازمان ؟ 22 ؟ 31 و برحسب ساعت ؟ ؟ 30 ؟ 5 عة 2 ، و از وقت بغداد برحسب ازمان ؟ 22 ؟ 24 و برحسب ساعت ؟ ؟ 30 ؟ 37 عة 1 بكاهيم ، و نسبت به وقت قبّه برحسب ازمان ؟ 22 ؟ 4 و برحسب ساعت ؟ ؟ 30 ؟ 17 عة . [ بيفزاييم ] ، و چنين است دربارهء شهرهاى ديگرى كه طول و عرض آنها درست شده باشد . و نيكوتر آن است كه مثال خود را از وقتى بياوريم كه جاودانى كردن آن براى اندازه‌گيريها مورد نياز است ، هرچند ناتوانى آدمى به دريافت غايت آن نمىرسد . و اين وقت زمان درآمدن خورشيد است به برج ميزان و گذشتن آن از نقطهء اعتدال خريفى . و آنچه را دربارهء اين رصد به من رسيده است ، هرچند در بعضى از آنها تفاوت و انحرافى از درستى ديده مىشود ، در اينجا ثبت مىكنم ، و رسيدگى به آن و شناساندن درست از نادرست را به جاى ديگرى وامىگذارم كه شايسته‌تر از اين كتاب باشد .