أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )

230

تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )

و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 27 448 را بر جيب تمام عرض بغداد تقسيم مىكنيم كه خارج قسمت آن ؟ ؟ 16 ؟ 57 ؟ 8 مىشود و آن وتر قوس ؟ ؟ 32 ؟ 33 ؟ 8 اختلاف طول دو شهر است كه با آنچه منجّمان به‌كار مىدارند ، يعنى ؟ 0 ؟ 9 نزديك است . پس طول شيراز ؟ ؟ 32 ؟ 33 ؟ 78 خواهد بود . يافتن اختلاف طول شيراز و زرنج شهر سيستان امّا عرض زرنج را ، بنابر گزارشى كه به ما رسيده ، ابو الحسن احمد بن محمّد بن سليمان با ربع دايره‌اى به قطر بيست ذراع اندازه گرفت و آن را ؟ 52 ؟ 30 يافت ، و منجّمان اين شهر ، به سبب آنكه اسبابهاى اندازه‌گيريشان از نگاهدارى دقيقه‌ها ناتوان است ، اين عرض را ؟ 31 حساب مىكنند . و مسافت ميان شيراز و سيرجان كرمان 78 فرسخ است ، و از آنجا تا سر كوير 47 فرسخ ، و از اينجا تا سجستان 70 فرسخ كه روىهم‌رفته مىشود 195 فرسخ . چون همهء راه هموار نيست ، مسافت را با كاستن يك هفتم آن تعديل مىكنيم ، بدين ترتيب كه آن را در شش ضرب و بر هفت قسمت مىكنيم ؛ حاصل آن مىشود 168 فرسخ كه به ميل 504 و به درجه ؟ ؟ 39 ؟ 53 ؟ 8 مىشود ؛ وتر آن ؟ ؟ 16 ؟ 18 ؟ 9 است و مربّع آن IV 16 ؟ ؟ ؟ 40 ؟ ؟ 21 ؟ 34 86 ؛ اختلاف عرض شيراز و زرنج ؟ ؟ 0 ؟ 16 ؟ 1 است و وتر آن ؟ ؟ 35 ؟ 19 ؟ 1 و مربّع آن IV 25 ؟ ؟ ؟ 30 ؟ ؟ 33 ؟ 45 1 ؛ تفاصل دو مربّع يعنى IV 51 ؟ ؟ ؟ 9 ؟ ؟ 48 ؟ 48 84 را در جيب تمام عرض سجستان كه ؟ ؟ 6 ؟ 30 ؟ 51 است ضرب و حاصل VI 6 V 29 IV 5 ؟ ؟ ؟ 20 ؟ ؟ 49 ؟ 1 348 ، 4 را بر جيب تمام عرض شيراز تقسيم مىكنيم ؛ خارج قسمت IV 42 ؟ ؟ ؟ 54 ؟ ؟ 39 ؟ 43 83 و جذر آن ؟ ؟ 1 ؟ 9 ؟ 9 است ؛ و چون اين جذر را در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ 5 ؟ 1 549 را بر جيب تمام عرض سجستان تقسيم كنيم ، ؟ ؟ 37 ؟ 39 ؟ 10 به‌دست مىآيد كه وتر قوس ؟ ؟ 36 ؟ 11 ؟ 10 اختلاف طول