به‌دست آمد در اطراف همين مقدار بود و به اندازهء ناچيزى تفاوت داشت . پس چون طول خوارزم را ؟ 0 ؟ 85 بگيريم ، از اين عمل لازم مىشود كه طول جرجانيّه ؟ ؟ 54 ؟ 0 ؟ 84 باشد ، چه در مغرب آن واقع است ، و ما هم بر همين مقدار عمل مىكنيم كه از عمل پيشين ما بيرون آمد و رصد هم گواه آن بود ، بدين معنى كه طول جرجانيّه از مقايسهء با طول رى و ملاحظهء مسافت ميان آنها ؟ ؟ 46 ؟ 6 ؟ 84 مىشود . و اكنون به شهر بلخ مىپردازيم . يافتن اختلاف طول جرجانيه و بلخ عرض بلخ بنابر رصد سليمان بن عصمت سمرقندى در دو سال دويست و پنجاه و هشت و دويست و پنجاه نه يزدگردى ؟ ؟ 36 ؟ 41 ؟ 36 است ، پس اختلاف عرض آن با جرجانيّه مىشود ؟ ؟ 24 ؟ 35 ؟ 5 كه وتر آن ؟ ؟ 5 ؟ 51 ؟ 5 و مربّع آن IV 25 ؟ ؟ ؟ 30 ؟ ؟ 19 ؟ 14 34 خواهد بود . از طرف ديگر ، مسافت ميان دو شهر بر راه هموار 150 فرسخ است به فرسخ بزرگى كه اندازهء آن بر فرسخ معتدل فزونى دارد . بنابراين اگر اين فرسخها را فرسخ معتدل بگيريم ، مقدار كاستى كه براى آن لازم است حاصل مىشود . و چون از [ قلعهء ] كالف كنار رود [ جيحون ] تا بلخ جهت حركت نخستين از جرجانيّه تا كنار جيحون انحراف پيدا مىكند و به خطّ نصف النّهار نزديكتر مىشود ، پس مسافت مستقيم از مسافتى كه پيموده مىشود كمتر است و به‌همين جهت يك سوم از يك پنجم آن را به حدس ذهنى مىكاهيم و به اين ترتيب فرسخهاى مسافت مىشود 140 كه برحسب ميل 420 و برحسب درجه ؟ ؟ 42 ؟ 24 ؟ 7 است ؛ وتر آن ؟ ؟ 22 ؟ 45 ؟ 7 است و مربّع آن IV 4 ؟ ؟ ؟ 8 ؟ ؟ 26 ؟ 9 60 ؛ تفاوت ميان دو مربّع يعنى IV 39 ؟ ؟ ؟ 37 ؟ ؟ 6 ؟ 55 25 را در جيب تمام عرض جرجانيّه ضرب و حاصل VI 18 V 45 IV 27 ؟ ؟ ؟ 21 ؟ ؟ 29 ؟ 30 150 ، 1 آن را بر جيب تمام عرض بلخ كه ؟ ؟ 38 ؟ 6 ؟ 48 است تقسيم مىكنيم ؛ نتيجهء تقسيم