به‌دست او بر من ارزانى داشته شده است . پس از خداى تعالى توفيق مىخواهم تا مرا براى دست يافتن به پژوهشهايى كه بدانها عشق مىورزيده‌ام ، و در رسيدن به آنها همّت من از خطرهايى كه ممكن است به جان و تنم برسد سستى نگرفته است ، مدد كند و كار را بر من آسان گرداند ، تا مگر پيش از آنكه اجل فرا رسد اين كار را به پايان برم ، و از او چشم آن دارم كه به فضل خود مرا در نيكى اين جهان و آن جهان يارى فرمايد . پس مىگويم : بيشتر طولها و عرضهاى نقاط زمين كه در جاوغرافيا آمده ، از روى مسافات ميان آن نقاط است كه بطلميوس شنيده و ناگزير از درستترين راه اين طولها و عرضها را بيرون آورده است . و امّا ديگران ، يا از وى پيروى كرده يا چنين نبوده‌اند ، و در هرصورت اصلى كه بناى كار بوده همان شنيدن نقلهاى ديگران بوده است . و گذشتن از اين كشورها در گذشته ، به سبب اختلاف در عقايد بسيار دشوارى داشته ، چه هركس براى كشتن مخالف دين خود شتاب مىورزيده و اين كار را وسيلهء نزديك شدن به پروردگار خود مىدانسته است ، چنان كه جهودان چنين مىكردند ؛ و اگر راه مسالمت پيش مىگرفته ، همانند روميان او را به بندگى خويش درمىآورده است ، يا به وى به چشم بيگانه مىنگريسته و تهمتهايى بر وى مىبسته و از اين راه سختيهاى جانكاه به او مىچشانده است . و امّا اكنون كه دين اسلام در شرق و غرب زمين آشكار شده و ميان اندلس از مغرب و كنارهاى چين و ميانهء هند از شرق ، و ميان حبشه و سرزمين زنگيان در جنوب و سرزمين تركان و صقالبه در شمال پراكنده شده ، ملّتهاى گوناگون با يكديگر الفتى پيدا كرده‌اند كه تنها ساختهء خدا است ، و در ميان ايشان جز تباهى تباهكاران و كسانى كه مايهء ترس در راهها مىشوند چيزى بر جاى نمانده است ؛ و آنان كه بر كفر خود باقى مانده‌اند ، از اسلام بيم دارند و مسلمانان را بزرگ مىدارند و با ايشان به صلح و صفا زندگى مىكنند ؛ و به‌همين جهت آنچه دربارهء مسافتها اكنون شنيده شود درستتر و بيشتر قابل اعتماد است . بسيار مىشود كه در كتاب جاوغرافيا شهرى را در مشرق