پيدا كرده است . بيرونى روحيّهء ماجراطلب‌تر و نقّادترى را نمايش مىدهد ، در صورتى كه ابن سينا روحيّهء تركيبى دارد ؛ بيرونى بيشتر به يك مكتشف مىماند ، و از اين لحاظ به نمونهء دانشمند مثالى معاصر نزديكتر است ؛ ابن سينا يك سازمان دهنده و يك مرد دايرة المعارفى و يك فيلسوف بود . هر دو بيش از هرچيز مرد دانش بودند ، و انتخاب ميان آنان كارى دشوار است ؛ ولى با در نظر گرفتن اين نكته كه زندگى بيرونى بيشتر اين دوره را پوشانيده است ، مىتوان گفت كه به صورتى كاملتر نمايندهء اين عصر است . نخستين اثر مهمّ بيرونى حدود سال 000 ، 1 [ ميلادى ] تأليف شد ، و خود تا سال 1048 زنده بود ، بنابراين زمان فعّاليّت او و نيمهء اوّل قرن يازدهم را مىتوان عصر واحدى به شمار آورد ، و همين به ما حق مىدهد كه اين عصر را عصر بيرونى بناميم و شايد چنين تطابق زمانى در هيچ يك از نامگذاريهاى ديگر عصرهاى اين كتاب وجود نداشته باشد » . همين مؤلّف ، در آنجا كه به شرح حال بيرونى پرداخته ، از جمله چنين نوشته است : « ابو ريحان محمّد بن احمد بيرونى ( يا بيرونى ) ، به سال 973 در خوارزم ( خيوه ) به دنيا آمد ؛ مدّت درازى در هند زيست ؛ به سال 1048 ، محتملا در غزنه ( سجستان ، افغانستان ) از دنيا رفت . ايرانى بود و مذهب تشيّع داشت ؛ مذهب او با تمايلات عارفانه تلطيف شده بود . . . جهانگرد و فيلسوف و رياضيدان و منجّم و جغرافيادان و دايرة المعارفى بود . يكى از بزرگترين دانشمندان اسلام و ، با ملاحظهء همهء جوانب ،