بالاى زمين صورت بگيرد . و هرچه ماه به زمين نزديكتر باشد ، غلظت گذرگاه آن [ يعنى سايه ] از زمين بيشتر مىشود ، و چنان است كه اين دو امر [ يعنى بزرگتر شدن اختلاف منظر و بيشتر شدن غلظت سايه ] يكديگر را جبران مىكنند ، بويژه آنكه دورى خورشيد از زمين به علّت غلظت سايه مدد رساند . پس آنچه دراين‌باره گفته شود ، بسيار دور است كه تحقّق پيدا كند . و نيز چنين است حال در تمام شدن شكفتگى ( انجلاء ) كه اگر خورشيد در A و مركز سايهء آن بر Y باشد ، تماسّ ميان ماه و سايه بالاى T صورت مىگيرد . ولى بطلميوس در مقالهء پنجم از كتاب در مناظر خود گفته است كه شعاع چشم [ و به تعبير جديد شعاع نور ] در محلّ برخورد هوا با اثير [ يعنى آن سوى جوّ ] انعطاف ( انكسار ) پيدا مىكند و همين سبب آن است كه چيزى در مشرق پيش از رسيدن به افق حسّى و در مغرب پس از دور شدن از اين افق ديده شود . و بر دو رصدكنندهء كسوف لازم است كه همهء زمانهاى آن را به‌دست آوردند و هريك را در يكى از دو شهر با نظيرش در شهر ديگر مقايسه كنند ، و از هردو زمان متقابل ، ميانهء كسوف و ميانهء درنگ به‌دست آيد ؛ و مقصودم از متقابل آغاز كسوف است نسبت به پايان شكفتگى ، و كامل شدن كسوف نسبت به اول شكفتگى ، كه در آنها هر جزء از صفت منافى نظير خود است ، همچون آغاز نسبت به پايان و گرفتن ( كسوف ) نسبت به شكفته شدن ، كه اين امر به آنچه مطلوب ما است مدد مىرساند ، چه ميان امر وهمى و خيالى با آنچه در عمل به‌دست مىآيد ، از لحاظ آسانى و دشوارى تفاوت بسيار است . و رصد كردن اين زمانها رصد كردن ماه نيست تا به شرايطى از حركتها و احوال آن نيازى باشد ، بلكه زمانهايى است كه پديدار مىشود و مردمان شهرهاى دور از يكديگر آنها را در يك وقت درمىيابند و مىتوانند حساب اين زمانها را از راههاى گوناگون نگاه دارند .