أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
132
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
محسوس بهتر مىتواند به تصوّر آنچه معقول است راه يابد . فرض كنيم ، در حالت اوّل ، ABGD دايرهء نصف النّهار [ شكل 28 ] ، و AeG نيمهء معدّل النّهار ، و AT عرض شهر با افق BeD ، و AK عرض شهرى شماليتر از T باشد كه افق آن ZeH است . چون LMS يكى از مداراتى باشد كه ميل شمالى دارد ، آشكار است كه برآمدن خورشيد در آن از افق ZeH بر نقطهء S ، به اندازهء SM پيش از برآمدن خورشيد از نقطهء M بر افق BeD خواهد بود ، و اين SM فاصلهء دو نصف - النّهار دو شهر بر اين مدار [ يعنى LMS ] است . [ شكل 28 ] حال مدار جنوبى FOC را كه در جنوب معدّل النّهار است در نظر مىگيريم . آشكار است كه ، بر خلاف آنچه در مدار شمالى گفتيم ، برآمدن خورشيد در آن در افق ZeH بر نقطهء O پس از برآمدن از نقطهء C در افق BeD خواهد بود ، و OC فاصلهء ميان دو نصف النّهار دو شهر بر اين مدار است . ولى طلوع در معدّل النّهار بر نقطهء e است كه مشترك ميان هردو افق است و بنابراين برآمدن خورشيد در يك زمان واقع