گفتار در شناختن اختلاف طول ميان شهرها چون عرض از نقطه‌اى كه بالفعل وجود دارد ، تا دايره‌اى اندازه گرفته مىشود كه نسبت به آن نقطه موجود است ، آغاز و پايان آن محدود است . ولى چون طول بر اين دايره يا دايره‌اى موازى با آن اندازه گرفته مىشود ، و دايره خطّ گرد پيوسته‌اى است ، و بالفعل نقطه‌اى بر آن وجود ندارد مگر اينكه نقطه‌اى بر آن فرض شود يا به چيزى جز آن دايره نسبت داده شود ، بنابراين طول بالفعل آغاز و پايانى ندارد . چيزى كه هست ، چون بر سراسر دايره آبادانى نيست ، اين آبادانى از شرق و غرب پايانى دارد . و كسانى كه در اين‌باره تحقيق كرده‌اند ، به اين نتيجه رسيده‌اند كه دو پايان شرقى و غربى آبادانى تقريبا بر يك دايره از دوايرى كه بر دو قطب مىگذرد واقع است ، و آبادانى در نيمى از پيرامون زمين گسترده شده ، و اين خود اتّفاق نيكى است ، چه چنان شايسته است كه مسافت كمتر عرض ناميده شود و مسافت بيشتر طول . و مردمان دو ناحيه [ يعنى شرق و غرب ] طولها را از پايان آبادانى پيموده‌اند : مردم چين و هند و ايران از پايان شرقى ، و مردم روم و يونان و مصر از پايان غربى از پنج جزيره از جزاير درياى محيط معروف به اقيانوس و در مقابل سرزمين مغرب [ يعنى مراكش ] كه به نام خالدات و جزاير سعداء و جزاير سعادت خوانده مىشود ؛ و اين جزاير ، با آنكه از كرانه نزديك دويست فرسخ فاصله دارد ، اوّل آبادانى است ، و بطلميوس بنابر همين مبدأ پايان شرقى را بر سر صد و هشتاد درجه قرار داده است . و امّا مردم مشرق نيز چنين كرده و طول آبادانى را نصف دور [ يعنى ؟ 180 ]