أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
127
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
[ شكل 27 ] آن به ربع اين دايره برابر است با نسبت مسير پديدار خورشيد در ميان دو اندازهگيرى به ربع فلك البروج . و اين مدّت كه با تعديل زمان تعديل نشده سى روز است ، و مسير خورشيد بنابر زيج حبش ؟ 17 ؟ 29 و متمّم آن ؟ 43 ؟ 60 است و جيب اين متمّم ؟ ؟ 57 ؟ 19 ؟ 52 . اگر O مركز اين دايره باشد ، و [ DO و ] OB را رسم كنيم ، [ زاويهء ] DOB اندازهء مسير خورشيد ميان دو اندازهگيرى است ، و چون زاويهء DOB را با خط OF نصف كنيم ، زاويهء DOF نصف اين مسير و زاويهء ODF متمّم آن خواهد بود . ولى زاويهء DOF نصف قوسى را در ميان دارد كه زاويهء [ محيطى ] DZB نيز همان قوس را در ميان دارد ، پس اين دو زاويه با يكديگر برابر ، و دو مثلّث DOF و DZH كه زاويههاى F و H در آنها قائمه است با يكديگر متشابه مىشود ؛ پس زاويهء DZH در دايرهاى كه محيط بر مثلّث dhz باشد ، مىشود ؟ ؟ 30 ؟ 38 ؟ 14 كه نصف مسير خورشيد است ؛ و زاويهء ZDH كه متمّم اين زاويه است ؟ ؟ 30 ؟ 21 ؟ 75 و جيب آن ؟ ؟ 5 ؟ 3 ؟ 58 خواهد بود . و نسبت HZ به ZD برابر است با نسبت جيب زاويهء ZDH