أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
85
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
و از اينگونه كسان است محمّد بن على مكّى كه در كتاب خود ، المدخل الى احكام النّجوم فى الميل ، گفته است كه اين اختلاف بدان سبب است كه هنديان رصدهاى خود را نسبت به مركز عالم مىكنند ، در صورتى كه رصدهاى ديگران نسبت به سطح زمين است . و كسانى كه سخن او را شنيدهاند ، بىآنكه اين سخن را در بوتهء امتحان بريزند و آن را بپالايند ، به اين شنيده بس كردهاند . و بر من است كه اين سخن را از هرجهت نكوهش كنم ، با آنكه از پذيرفتن سخن درست از هركانى كه آن را يافته باشم خوددارى نمىورزم . فرض كنيم [ شكل 14 ] A سمت الرّأس شخص رصدكننده ، و H جايگاه وى بر سطح زمين ، و e مركز عالم ، و ABG دايرهء نصف النّهار ، و B واقع بر آن گذرگاه [ شكل 14 ] منقلب صيفى ، و G گذرگاه منقلب شتوى بوده باشد ؛ در اينصورت BG فاصلهء دو منقلب و بنابرآن دو برابر ميل اعظم خواهد بود . كسانى كه ما كارهاى ايشان را برشمرديم ، اين قوس را با دو خط HB و HG يافتهاند ، ولى آنچه از هنديان نقل مىكنند اين است