ايگناتى يوليانوويچ كراچكوفسكى ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

557

تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى )

تعديل مىكند كه نمىخواهد او را ملامت كند ، بلكه مىخواهد بگويد كه « وى همهء مشاهدات عينى خود را بدقت وصف كرده به طورى كه خواننده مىتواند آن را چنان در ذهن خود تصوّر كند كه گويى با چشم سر ديده است . » اختلاف گزارش را نيز بولس بسادگى چنين توجيه مىكند كه عيسى وقتى به روسيه رفته كه دولت آن ضعيف بوده ، « ولى ما در اين وقت آمده‌ايم كه دولت آن در اعلى مرتبهء غنا و عظمت است . » 66 مطالبى كه بولس در ضمن سخن از انجمن آرخانگلسك ( اركانگل ) 67 و زنگ بزرگ 68 از او نقل مىكند نشان مىدهد كه گزارش عيسى در بعضى موارد به قدر كافى مفصّل بوده است ، ولى حتّى در اين موارد نيز بولس بعضى از حوادث را تصحيح مىكند . 69 دليل آن كه گفتار وى چنان كه شيخو گويد منحصر به گزارش كليساها و ديرها نبوده ، ملاحظاتى است كه دربارهء سياست تاتار و لهستان دارد و بولس آن را نسبت به روزگار وى يك جور پيش بينى دانسته است . 70 روى هم رفته حق با بولس است . مقايسهء كتاب وى با منظومهء عيسى ، نه فقط از لحاظ حجم ، بلكه به لحاظ مطالبى كه با دقّت فوق العاده فراهم آورده ، درست نيست . طول اقامت روسيه به او در اين كار كمك كرده است ؛ كه او دو سال بود و عيسى دو ماه . به علاوه ، بولس در اين مدت تا حدّى زبان روسى را آموخته و به كمك ديگرى نيازمند نبوده است . معمولا ماكاريوس و بولس از زبان يونانى كه در اثناى سفر به تكلم آن عادت كرده بودند كمك مىگرفتند و بندرت زبان تركى را به كار مىبردند ، آن هم در حال خفا ، همچون در گفت و گو با تاتار سيبريه 71 و محتملا با امير قاسموف ؛ اگر چه او عربى را نيز مىخوانده است . 72 روى هم رفته آنها از مكالمه به تركى كه اسلام و تركان را به ياد مسكوىها مىآورده و مايه بدگمانى و تحقير آنها مىشده ابا داشته‌اند . دو جهانگرد ، بندرت به زبان خويش سخن مىكرده‌اند ، جز در يك مورد كه بسيار جالب است ؛ يكى از هموطنانشان در دولت مسكوى به رياست رسيد و حاكم كاشيرا و كولومنا و سرپوخوف شد . اصل وى از دمشق بود و يكى از پاشاها در كودكى او را به حلب و از آنجا به قسطنطنيه برده و به عنوان برده به سلطان محمّد ثالث هديه كرده بود . در اثناى جنگ با ايران به سال 1616 اسير شد امّا توانست بگريزد . پس از آن در دولت عثمانى مناصب مختلف يافت و حاكم ولايت حماة سوريه و نابلس فلسطين و يك بار نيز امير الحاج دمشق شد . در اثناى حملهء تركان در لهستان به دوران سلطان عثمان دوّم ( 1618 - 1622 ) بار ديگر اسير شد ، ولى نخست به كيف گريخت و بعد به تزار ميخائيل فيودوريچ پناه برد ، و مسيحى شد و به خدمت او پيوست . بولس گويد كه عربى را خوب مىدانست 73 و در پايان سفرشان بار ديگر حاكم كاشيرا شده بوده ، 74 و او مردى عادل و راستگو بود .