چاپ شده راهنمايى به اسلوب قديم به وجود آورد كه مكانهاى مقدّس استانبول و حومه را معلوم مىدارد 308 و سرگذشت اوليايى را كه گزارش مقبره‌شان را آورده به روش قديم ، كه از زمان هروى با آن آشناييم ، ياد مىكند . در همان اوقات محمّد رئيف ( متوفّى به سال 1916 / 1355 ه . ) ، كه او نيز يك افسر بازنشسته است ، به باستانشناسى پرداخت و چند كتاب دربارهء تاريخ و بناهاى استانبول به وجود آورد . در كتاب مرآت استنبول كه به سال 1896 / 1314 ه . چاپ شده گزارشى دقيق از مهمترين بناهاى استانبول و حومه به دست مىدهد . و چيزى كه از نظر ما مهم است آنكه نقوش مكتوب را بدقّت ثبت كرده است . بجز اين كتاب مفصّل ، تعدادى رسائل مختصر تأليف كرد كه موضوع آن را از عنوانها مىتوان دانست ، چون تاريخ قصر و گردشگاه طوپ قاپو ( 1914 / 1332 ه . ) ، يا گردشگاه سلطان احمد و آثار قديم آن ( 1914 / 1332 ه . ) ، و اين نشان مىدهد كه مؤلّفاتى از نوع تازه پديد آمده و مكتب اروپايى به طور قطع تفوّق يافته است . 309 در زمينهء جغرافياى منطقه‌اى و سخن از ولايتهاى دولت عثمانى ، يمن مقامى خاص يافت ، 310 تركان از روزگار پيشين به اين سرزمين توجّه داشتند ، از كتاب البرق اليمانى قطب الدّين نهروالى ، علاقهء تركان به يمن از هنگام فتح آن در قرنهاى پانزدهم و شانزدهم / نهم و دهم ه . معلوم شد . تجديد اين علاقه در دورانهاى بعد غالبا نتيجهء لشكركشيهايى بود كه به يمن مىشد . در قرن نوزدهم ، كه جنگ بر ضد امامان يمن درگرفت ، تعدادى كتاب دربارهء آن به وجود آمد . انگيزهء مستقيم تأليف يك كتاب اين بود كه مؤلّف ، كه غالبا از طبقهء سپاهيان بود ، در يكى از جنگهاى يمن شركت داشت . به همين جهت بيشتر مطالب كتابها مربوط به عمليات جنگى است ، ولى بعضى نيز رنگ جدى دارد و ديده مىشود كه ضمن يك مقدّمهء تاريخى اطّلاعات فراوان جغرافيايى هست ، و گاهى نيز يك كتاب مطالب مستقل جغرافيايى دارد . بجز تنوع فوق العاده ، چيزى كه اهميت اين نوشته‌هاى مربوط به يمن را فزون مىكند ، اين است كه تا كنون به تحقيقات اروپايى دربارهء اين سرزمين راه نيافته است . بعضى از اين مؤلّفات را فقط به كمك نسخه‌هاى خطّى مىشناسيم ، چون تاريخ يمن ابراهيم آگياه ، كه مربوط به اواخر قرن نوزدهم است . 311 ولى تعدادى از آن در ده سال اوّل قرن بيستم چاپ شده كه بعضا داراى نقشه نيز هست ، از آن جمله مىتوان كتاب دو جلدى يمن تاريخى ( تاريخ يمن ) تأليف عاكف پاشا ( 1908 / 1326 ه . ) ، يمن و حياتها ( يمن و زندگانى آن ) تأليف حسن قدرى ( 1910 / 1328 ه . ) ، و يمن خاطره سى ( خاطرات يمن ) تأليف رشدى ( 1909 / 1327 ه . ) را ياد كرد 312 كه همه مربوط به جنگ سال 1896 است ، 313 ولى مهمترين اثر از اين نوع ، كتابى است كه با تاريخ بيشتر مربوط است و مؤلّف آن احمد رشيد پاشا ( متوفّى به سال