پطرزبورگ ، انجام گرفت كه اكنون اثرى از آن نيست . 280 به سال 1854 به مناسبت جنگ كريمه ترجمه از نو چاپ شد . بعدها ساوليف ، شاگرد سنكوفسكى ، آن را به ضميمهء ملاحظات خويش جزو مجموعهء مؤلّفات وى چاپ كرد 281 و بىگفت و گو اين ترجمه از بهترين آثار قلمى اين خاورشناس اديب به شمار است . كتاب احمد رسمى از لحاظ توضيح مطالب جغرافيايى نيز جالب است و به همين سبب در اين گفت و گو به دنبال سفارتنامهء برلن سطورى چند بدان اختصاص يافت . اين سه نمونه سفارتنامه كه به همّت سنكوفسكى به نوشته‌هاى روسى راه يافت ، همهء سفارتنامه‌هاى مربوط به روسيه نيست و دانشوران ترك‌شناس به حكم وظيفهء ملى بايد در اين رشته مطالعه كنند و گوشه‌هاى تاريك آن را به نور آرند . تقريبا همه سفارتنامه‌ها مربوط به قرن هجدهم است و از بعض آن جز وصفى كه در فهرستها آمده چيزى نمىدانيم و اگر بخواهيم به ترتيب زمانى از آن ياد كنيم اين نامها را مىآوريم : محمّد امين ( متوفّى به سال 1750 / 1163 ه . ) كه به سال 1738 / 1151 ه . به سفارت روسيه رفت ، 282 عثمان شهدى كه به سال 1757 / 1171 ه . دربار كاترين را بديد و گزارشى پرشور از پايتخت و تجليلى از شخصيّت بزرگان دولت به‌جا گذاشت ، 283 محمّد امين نحيفى كه گزارش سفارت عبد الكريم پاشا را كه به سال 1772 / 1185 ه . براى عقد پيمان صلح با روميانتسف به پطرزبورگ رفت به قلم آورده است ، 284 و نجاتى كه گزارشى از سفارت سه سال بعد ، يعنى سال 1775 / 1189 ه . به جا نهاده است . 285 سلسلهء اين جهانگردان با مصطفى راسخ ( متوفّى به سال 1803 / 1218 ه . ) خاتمه مىيابد كه باب عالى پس از صلح ياسى ( به سال 1790 / 1205 ه . ) او را به پايتخت روسيه فرستاد ( سال 1793 / 1207 ه . ) ، و او سال بعد به استانبول برگشت . اهميت گزارش وى از اين جهت است كه شخصيّت عدهء زيادى از رجال دربار روسيه را بر اساس تجربه شخصى تحليل مىكند 286 و دربارهء خود كشور نيز مطالبى دارد . بجز كسانى كه يادشان كرديم خبرگان مطالعات تركى بايد وضعيت يك كتاب روسى را روشن كنند كه عنوان آن چنين است : سفرنامه قره پولاد ترك كه منشى ويژهء سفير عثمانى در پروس بود . گويند اين كتاب را شخصى به نام يرميا شپينكوفسكى به سال 1782 از تركى ترجمه كرده است 287 و جالب آنكه در كتاب بابينگر نامى از آن نيست . 288 سلسلهء پيوستهء سفارتنامه‌ها كه حتّى پنج سال دنبالهء آن قطع نشد نشان مىدهد كه اين رشته در آن روزگار رواج بسيار داشته و نفوذ آن بر همهء نوشته‌هاى جغرافيايى ترك پابرجا بوده است . مطالعه دربارهء آثار اصيل جغرافيايى را كه از مكتب قديم شرقى مايه دارد با اين رشته به سر مىبريم ، زيرا تركان معرفتجوى از آغاز قرن هجدهم و بلكه از قرن جلوتر رو سوى اروپا داشتند و مانند پيش جنبش ترجمه رونق داشت و طبعا كتابهاى جغرافيايى نيز در آن ميان بود .