به هر حال از سال 1636 / 1045 ه . « حافظ » مسجد اياصوفيه بود و از آنجا مورد توجّه سلطان مراد شد كه او را به اطرافيان خويش پيوست و به شغلى كه به احتمال قوى مربوط به دربار بود ( مصاحب ) گماشت ، ولى بعد با رتبهء « سپاهى » به قشون پيوست . جالب آنكه در مقامات سپاهى بالا نرفت . شايد از اين جهت كه از همان وقت علاقه‌اش به جهانگردى شكل گرفته بود و خيلى زود در زندگى او نقش اساسى يافت . توانيم گفت كه سفرهاى وى از سال 1631 / 1041 ه . ، كه به گردش در محلات و حومهء قسطنطنيه مىرفت ، آغاز شد و بعدها جلد اوّل سفرنامهء مفصّل و ده جلدى خود را كه گزارش چهل و يك سال سفر را غالبا به شكل يادداشت روزانه نيز دارد بدان اختصاص داد . 166 گزارش وى به صورت قصّه‌هاى مفصّل درآمده كه ضمن آن از سختيها و تجربه‌هاى سفر سخن مىكند و از مايه‌هاى تخيلى به دور نيست و با گزارشهاى بارون مونكهاوزن شباهت دور دارد ، ولى از جهت ديگر دقتى كم نظير دارد ، چنان كه مىتوانيم از روى آن خطّ سير اين ترك بىآرام را ، كه گاهى در لباس امام جماعت يا مؤذن سپاه و زمانى چون دبير بزرگان دربار و گاهى چون فرستادهء خاصّ آنان به پايتخت سفر مىكرده ، دنبال كنيم . سفر ، او را به ايران ، قفقاز ، بغداد ، سوريه ، مكّه ، مصر ، جنوب روسيه ، افلاق ( والاكيا ) ، بوسنى ، اتريش ، مجارستان ، و بلكه به عمق آلمان و محتملا به هلند و سوئد و لهستان كشانيد . آخرين تاريخى كه در سفرنامهء وى آمده سال 1678 / 1089 ه . است و توان فرض كرد كه كمى پس از آن و به سال 1679 / 1090 ه . وفات يافته و چون ديگر اسلاف نزديك خويش عمر دراز نداشته است . براى دنبال كردن راه سفر وى بهتر اين است كه با حكايت وى همراه شويم ، زيرا به طور كلّى كوشيده تا توالى زمانى رفت و آمد خويش را حفظ كند . 167 جلد اوّل خاصّ گفت و گو از استانبول و نواحى اطراف است و جمع‌آورى مطالب آن را از سال 1631 / 1041 ه . آغاز كرده است . جلد دوّم از بروسه ( 1640 / 1950 ه . ) ، ازميد ( نيكومدى ) ، سفر به باطوم ، طرابزون ، ولايت ابخاز ( 1640 - 1644 / 1050 - 1054 ه . ) ، جنگ كرت ( 1645 / 1055 ه . ) ، سفر ارز روم ، آذربايجان ، گرجستان ، و نقاط ديگر ( 1646 - 1648 / 1056 - 1058 ه . ) سخن دارد . جلد سوّم گزارش سفر دمشق ، سوريه ، فلسطين ، اروميه ، سيواس ، كردستان ، ارمنستان ( 1648 - 1650 / 1058 - 1060 ه . ) ، رومليا بخصوص منطقهء بلغارو دوبروجا ( 1651 - 1652 / 1061 - 1062 ه . ) است . به سال 1649 / 1059 ه . اوليا چلبى فريضهء حجّ گزارد ولى گزارش آن را به جلد نهم كتاب انداخت . جلد چهارم ، گزارش وان و تبريز و بغداد و بصره است ( 1655 - 1656 / 1065 - 1066 ه . ) ، جلد پنجم خاتمهء سفر پيش و گزارش سفر از وان تا بصره و سفر اوچاكوف ( قره كرمان ) و جنگ بر ضد راكوتسى و جنگ با روسيه به سال ( 1656 - 1658 / 1066 - 1068 ه . )