مطالعات شرقى لنينگراد به دست آمد كه در مجموعهء پاريس وجود نداشت . مقدّر نشده بود كه فران كشفيّات اخير را ببيند . نيز بعضى از قسمتهاى نسخهء موصل محتاج مطالعهء دقيق است تا صحّت آن مسلّم شود . متأسّفانه مرگ به فران امان نداد كه تحقيقات خود را به سر برد و مؤلّفاتى را كه منتشر كرده و حاشيه‌هايى را كه نوشته بود ترجمه كند . چاپ مصوّر متن و تحقيقات و مقالاتى كه دربارهء نكات عمومى و خصوصى اين مؤلّفات انتشار داد مىتواند انديشه‌اى روشن از اهميت اين كشف براى تاريخ نوشته‌هاى جغرافيايى عربى به ما بدهد . حاصل كار وى تحقيقات مفصّلى است كه در دايرة المعارف اسلام به قلم آورد 61 و كتابى كه به عنوان مقدّمه‌اى در زمينهء دريانوردى نجومى عربان تأليف كرد ( 1928 ) ؛ 62 كه تحقيقاتى نيز دربارهء بعضى از مسائل تخصّصى به قلم علامهء سويسى ، لئوپولد دوسوسور ( 1866 - 1925 ) ، 63 خبره در نجوم چينى و مسائل دريانوردى و برادر دانشمند زبان شناس معروف ( فردينان دوسوسور ) ، جزو آن است . تا كنون در هيچ يك از منابع ديگر ، از سرگذشت اين دو معلّم كه مؤلّفاتشان در نسخهء خطّى پاريس به جامانده اطّلاعى به دست نيامده و محقّقان فقط اطلاعاتى ناچيز از روى اسمشان و اشاراتى كمياب كه در مؤلّفاتشان آمده فراهم آورده‌اند : اوّلى شهاب الدّين احمد بن ماجد سعدى نجدى نام داشته كه منتسب به نجد بوده ؛ و اين بسيار نادر است ، زيرا به دوران رونق تمدّن اسلامى دريانوردان معمولا از ايرانيان بودند ، ولى وى در جلفار ، بر ساحل عربى خليج عمّان ، تولّد يافته است . از عنوان « مسلمانى از گجرات » كه منابع پرتغالى بدومى دهند ، همين قدر بايد فهميد كه روابطى با هند داشته نه بيشتر ، شايد هندوستان مركز عمليات دريايى وى بوده است . ظاهرا شيعه بوده و اين قضيّه از روابط دايمى او با ايرانيان قابل قبول است . 64 سال تولد و وفاتش معلوم نيست . از تاريخ مؤلّفاتش توان دانست كه فعاليّت وى در نيمهء دوّم قرن پانزدهم / نهم ه . بوده است . در يكى از مؤلّفات خود مىگويد كه چهل سال تجربهء دريانوردى دارد ، و فران از روى آن فرض كرده كه در دههء چهارم قرن پانزدهم / نهم ه . تولّد يافته است . 65 از اينجا معلوم مىشود كه هدايت كشتيهاى واسكودوگاما به احتمال قوى آخرين كار معتبر دريانوردى وى بوده است . ابن ماجد از خاندانى برخاسته كه افراد آن به ناخدايى كشتى اشتغال داشته‌اند ؛ 66 پدر و پدر بزرگش معلّم دريا بوده‌اند 67 و نامشان به عرصهء دريانوردى و ادب و افسانه به جامانده است . بر تن ، جهانگرد مشهور ، حكايت مىكند كه دريانوردان عدن تا نيمهء قرن نوزدهم اختراع قطب نما را به يكى از اولياى اهل شام به نام شيخ ماجد نسبت مىداده و پيش از نشستن به كشتى براى روح او فاتحه مىخوانده‌اند . 68 خود ابن ماجد نقل مىكند كه نام « ظهرهء « 2 » ابن ماجد »

--> ( 2 ) براى اين معناى اصطلاحى لفظ « ظهرة » [ پشته ] حتى در لغتنامهء تازهء زبيدى چيزى نيافتم ؛ ولى اشتقاق لفظ و به -