استنلى در دل افريقا انتشار داد 184 و در ترجمهء سفرنامهء كاپيتان هتراس به قطب شمال 185 و سفرنامهء روبنسون كروزوئه دخالت داشت . 186 يك كتاب تاريخى نقشه‌دار دربارهء جبال شروين ( سواد كوه ) مازندران با عنوان التدوين فى جبال شروين به نام او مربوط است كه به سال 1893 - 1894 / 1311 ه . با چاپ سنگى انتشار يافت . 187 مؤلّفات معتبر وى بر مطالبى تكيه دارد كه به دست دانشوران اروپايى نرسيده ، 188 و از مداركى استفاده كرده 189 كه به كمك مقام دولتى بدان دسترسى يافته است . اهميت مؤلّفات محمّد حسن خان از اين جهت نيز هست كه اسلوب آن بسيار ساده و روان است ، ولى آثار علمى وى و مؤلفاتى كه براى عامّهء خوانندگان فراهم نشده ، مانند يادداشتهاى شاه ، نمايندهء زبان عادى روزانه نيست . 190 از جمله مؤلّفات وى كه به نظر ما مهم است و به دوران خود نيز گرانقدر بود و هنوز هم تا حدّى اهميت دارد ، مىبايد دو تا را بخصوص ياد كنيم كه جزو نمونه‌هاى معروف قديمى است : مرآت البلدان 191 يك فرهنگنامهء مفصّل جغرافيايى است كه بر انديشهء وسيع تكيه دارد و مطالب آن به ترتيب حروف الفبا تقسيم شده است . كتاب ، بجز معلومات جغرافيايى ، اطّلاعات تاريخى نيز دربارهء ولايات و شهرها و دهات مورد بحث مىدهد . ولى مؤلّف نتوانست اين كار سنگين را به سر برد ، گويى مطالب فراوان در قالب منظور نگنجيد و در اواخر دههء هشتم قرن پيش كار نشر كتاب روى جلد چهارم متوقّف ماند 192 و از پنج حرف الفبا تجاوز نكرد . 193 شايد از علل تعطيل كتاب اين بود كه وقتى مؤلّف در جلد دوّم فرهنگنامه به كلمه « تهران » رسيد مناسب ديد از تاريخ ايران در صد سال اخير و بخصوص دوران ناصر الدّين شاه سخن آرد ، و قسمت مهمّ جلد دوّم و سوّم صرف اين كار شد البتّه در صورتى كه تقويم و فهرست حوادث ساليان اخير را ، كه بر جلد اخير افزوده شده ، به حساب نياوريم . قسمت منتشر شدهء كتاب از لحاظ عملى به عنوان يك مرجع ، بخصوص در مسائل ايران ، مقامى معتبر دارد گر چه مؤلّف كاملا بر مطالب كهن تكيه دارد كه از منابع فارسى يا عربى استخراج شده و گاهى نيز با افزودن ملاحظات شخصى و پاره‌اى نكات مربوط به اوضاع معاصر دامنهء مطالب را توسعه مىدهد . جالب آنكه مؤلّف ضمن اضافات جلد چهارم اطّلاعاتى دربارهء دولتهاى اروپايى و امريكايى مىآورد كه آن نيز به ترتيب الفباست و كار يكى از ناشران معاصر عرب را به ياد مىآورد كه ذيلى همانند اين به چاپ تازهء معجم ياقوت افزوده بود . در نيمهء دههء نهم ، 194 پس از سفر شاه به خراسان ، محمّد حسن خان اثر بسيار مفصّلى در سه جلد به عنوان مطلع الشمس 195 انتشار داد كه به گفته ژوكوفسكى 196 يك « تأليف اساسى » است و تا حدّى آن را مكمّل مرآت البلدان وى مىتوان شمرد . و چون خراسان در قسمت اوّل حروف الفبا جاى مهمّى را اشغال مىكرد ، مؤلّف قسمتى را به آن اختصاص داد كه بيشتر ، از