كرده ، به اسب و پارچه و جواهر اهميت خاصّ مىدهد . 99 ظروف چينى بسيار مورد توجّه او شده و بتفصيل دربارهء آن سخن مىكند . شايد اين تصادفى نبوده ، زيرا درست در همين اوقات ، در قصرهاى سلطنتى استانبول ، مقدار زيادى چينى نمودار شده بود . 100 با توجّه به قسمتهاى موجود كتاب و تحقيقاتى كه دربارهء آن شده با اطمينان مىتوان گفت كه على اكبر گزارش مفصّل و مهمّى از كشور چين به دوران خاندان مينگ و سلطنت چنگ ته در حدود سال 1506 ، يعنى دورانى كه دربارهء آن در منابع غير چينى چيزى وجود ندارد ، به ميراث علمى افزوده است . گزارش از روى مشاهدات عينى و موثّق مؤلّف و اطّلاعات فراهم آمده از داخل چين تنظيم شده و از لحاظ ارزش و كثرت مطلب با بهترين متون مدوّن دربارهء چين برابرى مىكند . 101 گر چه نوشته‌هاى فارسى مورد توجّه و رعايت سلاطين عثمانى بود ، امّا كتاب على اكبر در ميان نوشته‌هاى فارسى يك پديدهء اتّفاقى است . در قرن شانزدهم / دهم ه . هندوستان يكى از مراكز ادب فارسى بود و در پايان همان قرن در آنجا به اثرى برمىخوريم كه نه فقط در صف آثار جغرافيايى جاى دارد ، بلكه بايد آن را جزو مؤلّفات معتبر اين رشته به حساب آورد ؛ و آن كتاب مشهور آيين اكبرى تأليف ابو الفضل است . ابو الفضل علّامى ( 1551 - 1602 / 958 - 1011 ه . ) 102 محرم و صدر اعظم سلطان اكبر ( 1542 - 1605 ) بود . وى از يك خاندان علم و ادب كهنسال بود كه ريشهء عربى داشت و از مدّتهاى دراز در هند اقامت گرفته بود . برادرش فيضى به عنوان شاعر فارسىگو شهرت يافته بود . خود او نيز با ادب فارسى رابطهء استوار داشت و يك ترجمه از كليله و دمنه با عنوان عيار دانش از او به جا مانده است . 103 وى از نوجوانى به مطالب دينى پرداخت و در سال 1573 / 981 ه . به عنوان اديبى جوان و كاردان به سلطان اكبر معرفى شد و خيلى زود در كار بنياد يك دين فراگير ، دستيار و شريك پرشور او شد ، تا جايى كه منابع شرقى و بعضى محقّقان اروپايى در اين نهضت نقش اساسى را به او نسبت داده‌اند . تأليف اساسى وى يعنى تاريخ اكبر نامه در سه جلد بزرگ به شخص اكبر مربوط است . جلد اوّل كتاب را به سال 1565 به سر برده كه يكى از دو نسخهء آن از تاريخ خاندان تيموريان هند و سلاطين پيش از اكبر و بخصوص بابر و همايون سخن دارد . جلد دوّم خاصّ تاريخ سلطان اكبر است و مؤلّف ، آن را تا به هنگام تأليف كتابش رسانيد ؛ يعنى حوادث چهل و شش سال را به بردارد . جلد سوّم با عنوان مستقل آيين اكبرى كمى پيش از وفات مؤلّف ، يعنى در حدود سال 1602 / 1011 ه . به سر رسيده و گزارش كاملى از اوضاع هند در آن دوران است . و در مسائل مربوط به اداره و آمار و نژادنگارى ، به معناى وسيع ، سخن دارد . ابو الفضل روش