و مىكوشيد تا در هر يك از رشته‌هاى علوم خلاصه‌اى از آن گونه كه زمانى مىطلبيد به جا گذارد . و همين قضيّه نام وى را به نزد نسلهاى بعد جاويد كرد . بايد بگوييم كه اين كار را عموما انجام داده و در بعضى از رشته‌ها توفيق كامل يافته است . هنوز هم مؤلّفات وى در مشرق تدريس مىشود و بعضى از آن ، به عنوان مقدّمه‌اى دربارهء علم مورد بحث ، مورد توجّه دانشوران اروپا قرار گرفته است . كه از آن جمله تفسير قرآن و مقدمهء آن به عنوان الاتقان ، الجامع در حديث - كه متون مختلف دارد - ، المزهر در لغت و ادب ، و تاريخ الخلفا را مىتوان نام برد . چون جغرافيا جزو علومى نبود كه خوانندگان فراوان داشته باشد ، سيوطى نيز علاقه بدان نشان نداد و مدخل يا كتابى كامل در اين زمينه به جاى ننهاد ، ولى در عين حال مؤلّفات جغرافيايى داشت كه بىارزش نبود . به عنوان نمونه توان گفت كه وى مختصرى از فرهنگنامهء ياقوت فراهم آورده بود كه همين اواخر نسخهء خطّى آن به دست آمده است . سيوطى دو مقاله دربارهء حبشيان دارد 112 كه تا حدّى به نژاد نگارى مربوط است . نبايد پنداشت كه مىخواسته دربارهء نژادنگارى چيزى بنويسد ، زيرا در حقيقت هدف وى آن بود كه به روش آثار ادبى سلف چيزى در فضايل اقوام بدوى كه به مقام تمدّن كامل نرسيده‌اند به قلم آرد . اين گونه رسائل بر احاديث پيمبر دربارهء برابرى همهء اقوام ، زير لواى اسلام ، تكيه دارد كه بهترين نمونهء آن حديثى است كه محمّد [ ص ] « شريف قرشى و بندهء حبشى » را برابر گرفته است . نويسندگان توانا اين موضوع را به صورتى كاملا دلپذير پرورانده‌اند و در قرن دهم / چهارم ه . جاحظ بخصوص در رسائل مربوط به تركان و زنگيان در اين زمينهء توفيق يافته است . رسائلى كه بعدها پديد آمد ، همسنگ كار جاحظ نبود و موضوع در دايرهء منابع فقهى محصور ماند ، ولى چنان كه از خلال تحقيق ويزويلر خاورشناس توان دانست اين رشته قطع نشد . سيوطى كه شوق عامّه را به اين گونه نوشته‌ها حدس مىزد براى اقناع رغبتشان به تنظيم اين دو رساله پرداخت كه جنبهء نقلى صرف دارد و با اقبال عامّه مواجه شد و يك مؤلّف ناشناس به قرن هفدهم در رساله‌اى در همين زمينه كه به زبان تركى نوشت از آن استفاده كرد ؛ گر چه به احتمال قوى اصل آن عربى بوده است . نسخهء خطّى منحصر به فرد اين رساله در قصر كاترينا در پوشكين موجود است . 113 بعضى از دانشوران خواسته‌اند در يكى از مؤلّفات سيوطى كه عنوان حسن المحاضرة فى اخبار مصر و القاهره دارد رابطه‌اى با خطط مقريزى پيدا كنند ، 114 ولى اين نظر از محك انتقاد سالم در نيامد . طبعا سيوطى از كتاب خطط استفاده كرده و نام آن را ، ضمن سى منبع اساسى كه براى نوشتن تاريخ خوانده ، آورده است . 115 البتّه بعضى از قسمتهاى كتاب سيوطى رنگ جغرافيايى دارد ، ولى هدف آن با هدف مقريزى متفاوت است ، به علاوه ، مضمون آن ناپيوسته است و بيشتر از كتاب خطط به نظم احتياج دارد . كافى است كه مقدّمهء عميق و مفصّل مقريزى