آغاز خلقت تا به سال 1446 / 850 ه . تقسيم بندى آن به روش معمول كتابهاى تاريخى قديم است كه مطالب را به طور منظّم عرضه مىدارد . سبك كتاب جالب نيست ، ولى از مدّتها پيش ، كثرت مطالب آن ، مورد توجّه بوده و كاترمر براى تحقيق دربارهء تاريخ مماليك از آن استفاده كرده ، و نيز تيز نهاوزن ، اهميت آن را نسبت به تاريخ مملكت اردوى زرّين نشان داده است ، و روزن از اهميت آن در زمينهء تاريخ خلافت سخن آورده ، ولى تاكنون دانشوران ما به طور جدى به مطالعهء سه جلد آخر كتاب ، كه در مؤسسهء مطالعات شرقى لنينگراد هست ، نپرداخته اند . عينى لازم ديده در مقدّمهء جلد اوّل تاريخ يك مقدمهء جغرافيايى مستقل بنويسد . دربارهء اين مقدّمه و حتّى دربارهء جلد اوّل كتاب قضاوت مشكل است ، زيرا نسخهء خطّى آن در دسترس نيست ، ولى از خلاصه‌اى كه احمد زكى پاشا از مقدّمه فراهم آورده معلوم مىشود كه بحثى دربارهء اندلس دارد و شهرهاى آن را به ترتيب حروف الفبا ياد مىكند و مطالب خود را از ابن عبد الحكم ، رازى ، ابن عبد البرّ ، و ابن سعيد گرفته است . 107 عينى را مىتوان شاهد علاقهء مورّخان آن دوران به مطالب جغرافيايى شمرد . 108 نشان توجّه تركان به عينى آنكه ابراهيم پاشاى داماد ، به دوران سلطان احمد ( سال 1725 / 1138 ه . ) هيئتى بزرگ را مأمور كرد كه تاريخ وى را به تركى ترجمه كنند . در اثناى گفت و گوى كلّى از نوشته‌هاى جغرافيايى علّامه جلال الدّين عبد الرحمن سيوطى ، بزرگترين نويسندهء دوران انحطاط على الاطلاق ، كه در همه رشته‌هاى علوم دستى داشت ( 1445 - 1505 / 849 - 911 ه . ) 109 بيشتر از عينى در خور يادآورى است . وى از لحاظ جغرافيا اهميت خاص ندارد ، ولى شخصيّت او نمونه‌اى از دانشوران آن دوران به شمار است . سرگذشت زندگانى او كه به قلم خودش نوشته شده 110 چيز مهمّى ندارد . درخور يادآورى است كه خاندان وى فارسى نژاد بوده و مدّتى به بغداد اقامت داشته و عاقبت در اسيوط مصر اقامت گرفته است . سيوطى جز براى سفر حجّ از مصر بيرون نرفت ، و تقريبا همهء زندگى خويش را در قاهره به سر برد و بيشتر اوقات را به تدريس گذرانيد و هم در قاهره وفات يافت و هنوز قبر وى آنجا هست ، و علّامه احمد تيمور پاشا وصفى از آن آورده و به افسانهء وجود قبر سيوطى در شهر مولدش ، اسيوط ، خاتمه داده است . سيوطى از هفده سالگى به كار تأليف پرداخت 111 و نيروى وى شكوفا نشد و بسرعت شهرت گرفت و مدت سه قرن ، نه تنها در جهان عرب بلكه در همهء جهان اسلام ، از همهء مؤلّفان ديگر به عامّهء خوانندگان نزديكتر بود . شمار مؤلّفات وى ، كه فهرست آن را شخصا تنظيم كرده ، به تقريب ششصد مىشود كه از آن جمله بيش از سيصد و پنجاه تا را مىشناسيم . طبعا قسمتى از آن ، مقالات كوتاهى است كه بيش از چند صفحه ندارد ولى در عوض ، مؤلّفات مفصّل چند جلدى نيز دارد . به اشكال مىتوان رشته‌اى از علوم را ياد كرد كه سيوطى در آن چيزى ننوشته باشد . اين كار براى او تمرينى كم نظير بود كه بدان مىباليد