فصل 17 مقريزى و جغرافى شناسان مصر تا فتح عثمانى چنان كه ديديم ، مصر در قرن پانزدهم / نهم ه . قبله‌گاه ادب عربى بود و تا هنگام فتح عثمانى اين مقام را حفظ كرده بود . در مورد تأليف جغرافيايى ، قابل ملاحظه آنكه تقريبا همهء نمونه‌هاى جغرافيا ، بخصوص فرهنگنامه‌ها كه در آغاز قرن پانزدهم پديد آمد و از همهء آثار آن دوران بديعتر و اصيلتر بود ، در آنجا نشو و نما يافت . جغرافياى اقليمى - ادارى كه پيوسته در محيط عمّال دولت مماليك رشد كرده بود نيز مانند سابق جلب نظر مىكند . در زمينهء جغرافياى علمى خالص رشتهء تاريخى و اقليمى « خطط » پديد آمد كه با تأليف معروف مقريزى به اوج رسيد . به علاوه ، مورّخان نيز در ضمن مؤلّفات تاريخ عمومى مطالب فراوان جغرافيايى داشتند و گاهى نيز در رشته‌هاى مختلف جغرافيايى چيز مىنوشتند . بهترين نمونهء اين گونه مؤلّفات در آغاز اين دوران صارم الدّين ابراهيم بن محمّد دقماق مصرى بود كه به نام اين دقماق شهرت يافته است . 1 وى در ايام سلطنت الناصر محمّد ، والى دمياط ، بود . ولى به نوشتن تاريخ بيشتر توجّه داشت . در رشتهء فقه نيز جزو حنفيان افراطى بود و همين قضيّه در مصر ، كه مذهب شافعى نفوذ داشت ، براى وى مشكلاتى پديد آورد . از جملهء مؤلّفات وى يك كتاب بسيار مفصّل دوازده جلدى است كه حوادث آن را تا به سال 1377 / 779 ه . رسانيده و كتاب را به سال 1382 / 784 ه . به سر برده و فقط چند جلد آن به خطّ خود مؤلّف در كتابخانهء گوتاى آلمان موجود است . به دستور ظاهر برقوق ( متوفّى به سال 1398 / 801 ه . ) نوشتن تاريخ حكّام موصل را آغاز كرد و حوادث آن را تا به سال 1402 / 804 ه . رسانيد . ظاهرا آخرين اثر علمى او يك كتاب جغرافيايى است كه محتملا به سر نرسيده و گويا زير نفوذ رشتهء قديمى « فضائل » و جغرافياى اقليمى - ادارى ، مىخواسته ده شهر بزرگ جهان اسلام را توصيف كند و بيشتر به شهرهاى مصر توجّه داشته و از برترى آن بر ديگر شهرها