ايگناتى يوليانوويچ كراچكوفسكى ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

355

تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى )

مسيحى شود و نام ولى نعمت خود جووانى لئونى را بگيرد و پاپ او را در رم و بولونيا به تدريس زبان عربى و فعاليّت علمى واداشت . چون زبان اسپانيولى را كه تقريبا زبان مادرى او بود نيك مىدانست ، به كمك آن خيلى زود با محيط تازه آشنا شد 84 و زبان ايتاليايى و لاتينى را به خوبى فرا گرفت . از سال 1524 / 930 ه . يك فرهنگ عربى - عبرى - لاتينى براى پزشكى يهودى تأليف كرد كه نسخهء آن در اسكوريال موجود است . 85 در دهم مارس سال 1526 ترجمهء ايتاليايى كتاب خود را ، كه اصل آن را به عربى و با عنوان وصف إفريقا [ توصيف افريقا ] تأليف كرده بود و مورد نظر ماست ، به سر رسانيد . 86 به سال 1527 كتابى جامع دربارهء سرگذشت سى تن از مشاهير عرب در فلسفه و طب به لاتينى تأليف كرد . 87 اين كتاب به سال 1664 به وسيلهء هوتينگر چاپ شد . و اين نخستين اثر قابل ملاحظه‌اى بود كه از تاريخ تكامل علوم عرب به اروپا داده مىشد . كمى پس از آن و شايد به سال 1528 فرار كرد و به افريقا برگشت 88 و مسيحيگرى را رها كرده به دين قديم خويش بازگشت . وزّان ظاهرا در تونس به دوران آخرين فرمانرواى بنى حفص به سال 1552 درگذشت . 89 گفته‌اند كه مؤلّف به هنگام اسير شدن ، اصل عربى توصيف افريقا را همراه داشته است . بعد گفتند كه نسخهء خطّى به دست يكى از دوستداران كتاب به نام پنلى رسيد ، ولى در راه ناپل در نتيجهء هجوم دزدان دريايى مفقود شد . 90 پس اين گفتار كه لئوى آفريقايى هنگام رسيدن به ايتاليا نسخهء كامل كتاب را همراه داشته سست مىنمايد ، و به احتمال قوى فقط بعضى قطعات و طرح عمومى كتاب پيش او بوده است . به عقيدهء ماسينيون اصولا متن عربى كتاب وجود نداشته و اين سخن را خطاى محض مىداند . 91 به گفتهء او لئوى آفريقايى كتاب را به زبان عربى ننوشته ، بلكه يادداشتها و ملاحظات خود را اصلا به زبان ايتاليايى تدوين كرده است . 92 شايد اين به واقع نزديكتر است ، بخصوص كه خود مؤلّف در متن ايتاليايى مىگويد كه كتاب خويش را از روى حافظه و پس از ده سال كه يك كتاب عربى نديده به قلم آورده است . 93 حافظهء وى هميشه وفادار نبوده و اگر چه گزارش جغرافيايى او كاملا دقيق است مطالب تاريخى و تاريخهاى آن رضايت بخش نيست . 94 شايد از اين رو كه منابع لازم را به دسترس نداشته است . آثار اقامت مؤلّف در اروپا در كتاب نمايان است . زيرا به خلاف نظر ماسينيون آن را به رشتهء « المسالك و الممالك » 95 يا به گروه سفرنامه‌ها كه پيش مغربيان اعتبارى داشت 96 نمىتوان پيوست ، زيرا اگر چه مؤلّف يك دانشمند عرب است و مطالب نيز عربى است امّا كتاب براى اروپاييها نوشته شده است . 97 شايد مؤلّف كه با چند زبان آشنايى داشته توانسته است از مؤلّفات كلاسيك جهان و مؤلّفات قرون وسطاى اروپا اطّلاع پيدا كند و شايد دانشوران