در اين زمينه به خاطر مىرسد كتاب معروف بروكلمان ، تاريخ ادبيات عرب ، است ( 1898 - 1902 / 1316 - 1320 ه . ) كه به اضافهء اجزاى تكميلى ( 1936 - 1939 / 1355 - 1358 ه . ) تقريبا همه مطالب آمادهء تا اين روزگار را فراهم دارد ، و چشمه‌اى پايان‌ناپذير از مراجع و مؤلفان مربوط به جغرافيا 44 است . مطالب جغرافيايى دايرة المعارف اسلام 45 و مدخل تاريخ علم جورج سارتن نيز در بعضى از موارد تكمله‌هاى سودمندى براى نوشته‌هاى بروكلمان به شمار است ، 46 ولى بايد در نظر داشت كه انتشار مرجع اولى ، يعنى دايرة المعارف اسلام ، از سال 1908 / 1326 ه . آغاز شده ، بنا بر اين مطالب حرفهاى نخستين آن گاه از اعتبار افتاده و اكنون چندان سودمند نيست . به علاوه ، مطالب آن از لحاظ ارزش يكدست نيست و ذيل دايرة المعارف اسلام نيز متعرض تصحيح دقيق نشده است . كتاب بزرگ سارتن ( 1927 - 1931 / 1346 - 1350 ه . ) تا قرن سيزدهم / هفتم ه . خاتمه مىيابد ، اما پر رونق‌ترين دوران تاريخ تمدن اسلامى را از لحاظ ابداع و بارورى در بردارد و توفيق مسلمانان را در زمينهء علوم مختلف و از جمله جغرافيا در ضمن بحث از تكامل علوم در نزد اقوام ديگر ، توضيح مىدهد و از اين لحاظ كتابى بسيار سودمند است . همراه با اين منابع اساسى كه از جغرافياى عمومى سخن دارد ، منابع ديگرى هست كه مربوط به ناحيه يا دورانى معيّن است كه معروفتر از همه كتاب تحليل مؤلّفات مورخان و جغرافى نويسان اندلس تأليف پونس بويگوس ، خاور شناس اسپانيولى ، است . 47 گر چه اين كتاب به سال 1898 / 1316 ه . ، يعنى همزمان با جلد اول تاريخ ادبيات عرب بروكلمان منتشر شده ، ولى مايهء فراوانى در آن هست كه بعضى از قسمتهاى آن هنوز ارزش علمى خود را محفوظ داشته است و ، با وجود دو مرجع بسيار مفصّلى كه از پيش ياد كرديم ، گاه مراجعهء بدان سودمند است . دانش نو ارزش نوشته‌هاى جغرافيايى را در چهار چوب عمومى تحقيقات اسلامى باز شناخته و در قرن بيستم دو مجموعه از متون برگزيده ، به عنوان مقدمه براى تحقيق در اين رشته براى كسانى كه مىخواهند منابع اصلى را مطالعه كنند ، منتشر شده است . سابقا منتخبات جغرافيايى جزو منتخبات ديگر براى مبتديان مطالعات عربى و اسلامى فراهم مىشد ، ولى منتخبات خاص در رشته‌اى معيّن از نوشته‌هاى اسلامى بندرت وجود داشت . يكى از اين دو مجموعه را كه حاوى منتخبات مستقل جغرافيايى است ، دانشور بزرگ و مجرّب اين رشتهء يعنى دخويه به سال 1907 / 1325 ه . كه از سالهاى آخر زندگانى وى بود منتشر كرد . 48 كه مشتمل بر قطعاتى نه چندان مفصل از نه تن از جغرافى نويسان مسلمان است كه به دوران رونق اين رشته وابسته‌اند . فراهم آورندهء آن خواسته است نمودارى از مايه‌هايى كه در متون جغرافيايى مىتوان يافت - با صرف نظر از جنبهء رياضى - به محققان عرضه كند . همراه اين منتخبات مقدّمه‌اى