علمى نشسته ، ولى با تأسّف بسيار ناچار شده او را ترك كند ، زيرا در كار بازگشت شتاب بسيار داشته است . نام قهرمان حكايت درستى آن را مشكوك مىكند ، و اين سؤال را پيش مىآورد كه آيا همهء قصّه ساختهء تخيل نيست ؟ البتّه ضمن كتاب محلّ تولد او ، كه مازندران بوده ، بدقّت معيّن شده است . 94 به هر حال مىتوان نتيجهء قابل ملاحظه‌اى گرفت كه از آغاز قرن سيزدهم / هفتم ه . سفرهايى كه در « طلب علم » مىشد بر نوع معمولى سفرنامه‌ها چيره شده ، و در طى قرون همچنان رواج گرفته تا به دوران تركان به اوج رسيده است . از قلمرو شام در زمينهء جغرافياى اقليمى اين دوران كتاب جالبى به‌جا مانده كه مؤلّف آن عز الدين بن شدّاد مورخ است كه البته او را با نويسندهء معروف سرگذشت صلاح الدّين ايّوبى ، بهاء الدّين بن شدّاد ، كه يك قرن پيش از آن مىزيسته اشتباه نبايد كرد . نام كامل اين مؤلّف ، ابو عبد الله محمّد بن على بن ابراهيم حلبى است . 95 اصل وى از حلب بوده ، از آغاز جوانى در دستگاه ايّوبيان مقام ادارى داشته ، كارشناس بودجه و ماليات بوده است و اين نكته از كتاب وى به خوبى آشكار است . 96 عز الدّين به دورانى پر حادثه زندگى مىكرد . به سال 1217 / 613 ه . تولّد يافت و در فعاليّت سياسى دوران خويش سهمى داشت و در جنگ بر ضد حملهء مغولان شريك بود . به سال 1260 / 658 ه . وقتى سپاه مغول بر حلب تسلّط يافت 97 عزّ الدّين به قاهره رفت و آنجا از حمايت الظاهر بيبرس و سلطان قلاؤون بهره‌ور بود . 98 به سال 1277 / 676 ه . توانست به دمشق سفر كند ، اما خيلى زود به قاهره بازگشت و آنجا به سال 1285 / 686 ه . درگذشت . 99 كتاب بزرگتر وى عنوان الأعلاق الخطيرة فى ذكر أمر الشام و الجزيره دارد . نام كتاب نمودار مطالب آن نيست و به تاريخ اميران اين منطقه انحصار ندارد ، و غالب نسخه‌هايى كه به ما رسيده از مسائل مربوط به آنها خالى است كه يا گم شده يا اصلا از اوّل نوشته نشده است . كتاب در واقع مطالعات مستقل نيمه تاريخى و نيمه جغرافيايى مناطق و شهرهاى مختلف است 100 كه تا حدّى آن را به گروه « خطط » مصرى نزديك مىكند . گر چه مؤلّف از مدّتهاى دراز شناخته شده اما تا به روزگاران اخير قضاوت دربارهء وى دشوار بوده است . اين كار پس از كشف نسخهء خطى واتيكان ، كه به احتمال قوى به خط خود مؤلّف است ، ميسّر شده و كائن 101 و لودى 102 مقاله‌هاى خود را دربارهء مؤلّف به كمك همين نسخه نوشتند . كتاب سه جزء است كه گاهى جاى دوّم و سوّم عوض مىشود . ابن شدّاد كار تأليف را در مصر آغاز كرده و كتاب ، خلاصه مانندى از وضع جهان عرب در مشرق مديترانه پيش از حملهء مغول است . ابن شدّاد جزو اوّل را كه به شمال شام اختصاص دارد به سال 1274 / 673 ه . به پايان رسانيد ، جلد دوّم كه خاصّ جنوب شام است به سال 1275 / 674 ه . خاتمه