ه ) سفرنامه‌ها در اين دوره ، معلومات جغرافياى محلى و توصيفى مسلمانان با تدوين سفرنامه‌هاى متعدد به زبان عربى ، غناى فراوان يافت . علاوه بر انگيزه‌هاى معمول سفر ، مانند زيارت مكه يا تبليغات مذهبى ، توسعهء نفوذ سياسى و مذهبى اسلام ، بخصوص در مشرق زمين ، چشم‌اندازها و فرصتهاى تازه‌اى براى سفر و امرار معاش مسلمين فراهم ساخت . در ميان سفرنامه‌هاى برجسته مىتوان از اينها نام برد : كتاب مازنى ( متوفى 564 ) ؛ رحلهء ابن جبير ( متوفى 614 ) ؛ تاريخ المستنصر ( تأليف حدود 627 ) از ابن مجاور ؛ رحله‌هاى نباتى ( متوفى 636 ) ، عبدارى ( متوفى 688 ) ، طيّبى ( 698 ) ، تيجانى ( 708 ) و ديگران . اين سفرنامه‌ها از آن جهت كه اطلاعات معاصر مهمى دربارهء خاورميانه ، آفريقاى شمالى و بعضى قسمتهاى اروپا فراهم مىسازند ، داراى ارزش فراوانند ، امّا كتاب ابن بطوطه ( متوفى 779 ) به نام تحفة النظار هنوز هم مهمترين سفرنامهء قرون وسطى به زبان عربى دربارهء سرزمينهاى هندوستان ، آسياى جنوب شرقى و ديگر كشورهاى آسيا و آفريقاى شمالى محسوب مىگردد . و ) متون دريانوردى در دورهء مورد مطالعه ، فعاليتهاى دريايى مسلمانان در درياى مديترانه و درياى عرب محدود بود . در مديترانه بحريهء مسلمين ، به معناى وسيع كلمه ، نمىتوانست بسيار قدرتمند باشد . آنها با بحريه‌هاى مسيحيان پيوسته در جدال بودند و گاهى اتفاق مىافتاد كه صدها مرد جنگى در مصاف به كار گرفته مىشد . همچنين ، با اينكه دريانوردان مسلمان مديترانه را خوب مىشناختند ، باز هم از كشتيرانى در اقيانوس اطلس بيم